Litera G
Gronik Miejsca
Gronik; Poniżej pd. stoków G. znajdują się Trzy Źródła. Zboczami G. biegnie jedna ze znakowanych ścieżek tur., wiodących na Krywań. W 1944, w czasie Słow. Powstania Nar., na stokach G. przy zbudowanym tam bunkrze partyzanckim rozegrała się krwawa walka, w której zginął m.in. tat…
Gronik Miejsca
Gronik; Jest tu ośrodek wypoczynkowy dla lotników. Pełna nazwa tego osiedla brzmi: Nędzów Gronik (w dopełniaczu: Nędzowego Gronika), ale jest rzadko używana. Czasem ta ostatnia nazwa jest błędnie stosowana na oznaczenie pobliskiej Nędzówki.
Gronik Miejsca
Gronik; Grzbiet (876 m) i osiedle w Zakopanem na pn. od Buńdówek, a na pd. od Skibówek, między Miśkowcem a Potokiem zza Bramki.
Gronikowski Jan Ludzie
Gronikowski Jan (1851 Zakopane -?). Góral zakopiański, leśny (gajowy), w 1870-1900 jeden z bardziej znanych przewodników tatrz. W 1877 miał klasę II, w 1886 klasę I, a w 1900 już nie był czynnym przewodnikiem. W 1873 prowadził na Lodowy Szczyt, a w 1879 na Łomnicę. Chodził też p…
gronostaj
gronostaj (Mustela erminea ), z rodziny łasicowatych (Mustelidae ). Niewielkie b. drapieżne zwierzątko, ssak żyjący we wszystkich piętrach roślinności aż po turniowe do samego wierzchołka Gierlachu. Futerko ma w lecie rdzawobrunatne na grzbiecie, białe na brzuszku; w zimie jest…
groń
groń. W gwarze podh.: wyniosły brzeg rzeki lub potoku, albo grzbiet między dwoma strumieniami. Zdrobniałą formą jest gronik. Te terminy topogr., groń i gronik, stały się nieraz nazwami geogr., ale częściej na Podtatrzu, niż w samych Tatrach, np. Gronik we wsi Kościelisko, Gronik…
Groński Stanisław Ludzie
Groński Stanisław, pierwotne nazwisko Wróbel (9 IX 1907 Drohobycz - ok. 10 VIII 1957 w Alpach); pochodził z góralskiej rodziny ze wsi Groń na Podhalu. Taternik i alpinista, prawnik i handlowiec, pracował w kolejnictwie. W 1928-39 był jednym z wybitniejszych taterników. Najpierw,…
Grossman Hugo Ludzie
Grossman Hugo (1 IX 1896 Kraków - 14 V 1945 Lwów). Taternik, narciarz wysokogórski, sport. działacz narc., od 1924 kier. działu rotograwiury Drukarni Nar. w Krakowie. W Tatrach bywał od dzieciństwa. Studiów na UJ (geografia i prawo) nie ukończył z powodu powołania do służby w wo…
Grosz Alfred Ludzie
Grosz Alfred, węg. Grósz Alfréd (26 VIII 1885 Kiezmark - 1 III 1973 tamże, poch. w Tatrach). Jeden z najwybitniejszych spiskoniem. taterników oraz działaczy w dziedzinie turystyki, taternictwa, narciarstwa, ratownictwa górskiego i ochrony przyrody na terenie Tatr i Podtatrza, hi…
grota
grota. Obecnie słowo to uchodzi za mniej fachowe określenie " jaskini, ale do II wojny świat. było w Tatrach w powszechnym użyciu (równocześnie ze słowem jaskinia) i nawet wchodziło w skład nazw własnych, np. Mylna Grota. Po II wojnie świat., przy porządkowaniu pol. nazewnictwa…
grotołaz
grotołaz. Termin początkowo żartobliwy (dziś już nie), który powstał w 1923 na oznaczenie amatora odkrywania, zwiedzania i badania jaskiń, także i trudno dostępnych, w których trzeba stosować specjalny sprzęt jaskiniowy. Synonim terminu grotołaz: taternik jaskiniowy. Pierwsze st…
Grotołaz Wydawnictwa
„Grotołaz”. Pierwsze w Polsce czasopismo speleol., ukazujące się nieregularnie w Krakowie w latach 1950-57 (razem 21numerów, 17 zeszytów), początkowo jako mps (do 1955), ale z okładkami oraz licznymi fotografiami i planami jaskiń, potem powielane. Tematyka była w znacznej mierze…
Gródek Liptowski Miejscowości
Gródek Liptowski lub Hradek Liptowski Miasteczko w górnej (wsch.) części Liptowskiej Kotliny, przy ujściu Białej Liptowskiej (płynącej z Tatr) do Wagu. Do głównej szosy, biegnącej z Popradu do Mikułasza Lipt., dochodzi tu szosa ze Szczyrbskiego Jeziora przez Podbańską. Mieszk. 3
grubodziób
grubodziób (Coccothraustes coccothraustes ), z rodziny łuszczaków (Fringillidae ). Ptak większy od wróbla, o charakterystycznym potężnym dziobie, odgrywającym rolę dziadka do orzechów przy wydobywaniu z szyszek orzeszków limbowych, rozłupywaniu buczyny, pestek owoców itp., który…
gruboszowate
gruboszowate, inaczej sukulenty. Grupa ekologiczna roślin, szczególny typ kserofitów, gromadzących w tkankach (w miękiszu wodnym) zapasy wody, gł. w liściach (ale i w łodygach), które nabrzmiewają przybierając wygląd „gruboszowaty”. U roślin tych transpiracja jest zmniejszona, a…
Gruhn Ludwik Ludzie
Gruhn Ludwik, błędnie Grühn (1886 Warszawa - 18 I 1927 tamże, poch. na cment. ewang.). Taternik, prawnik, sędzia (w Daleszycach i od 1917 w Kielcach), potem adwokat (w Kielcach). Chodził dużo po Tatrach turystycznie, ale także uprawiał taternictwo. W 1922 z Mieczysławem Świerzem…
gruszyczki
gruszyczki (Pirola ), z rodziny Gruszyczkowatych (Pirolaceae ). Niewielkie roślinki, przeważnie leśne, o liściach zimotrwałych, zebranych w różyczkę przyziemną. Dość pospolite na niżu, w Tatrach również tu i owdzie występują. Najbardziej znana jest gruszyczka jednokwiatowa (P. u…
Gryczyński Maciej Ludzie
Gryczyński Maciej, „Sprężyna” (18 IX 1936 Warszawa).Taternik, alpinista, narciarz. Lekarz (AM w Łodzi). od 1991 r. profesor laryngologii i audiologii w AM w Łodzi. Taternictwo uprawia od 1953. Najlepsze nowe drogi to: pn-wsch. ściana Małego Młynarza (1960); l.cz. wsch. ściany Mn…
gryzonie Terminologia
Rząd zwierząt, ssaków na ogół niewielkich, odznaczających się szczególnym, tzw. niezupełnym uzębieniem. Składa się ono z dwóch par siekaczy - w górnej i dolnej szczęce - b. silnych i twardych, odrastających od nasady przez całe życie danego gryzonia, a ścierających się od góry p…
grzebień
grzebień. Termin tur. i tatern., oznaczający poziomą w zasadzie, ale pozębioną i skalistą grań.
Grzegorzek Wojciech Ludzie
Grzegorzek Wojciech (1810 Cisiec k. Żywca - 1 III 1890 Bochnia). Ksiądz (dr teologii 1845), z zamiłowań przyrodnik (botanik i entomolog) i taternik. Wyświęcony był w 1842 w Tarnowie razem z Józefem Stolarczykiem. W 1845-57 wykładał w Seminarium Duchownym w Tarnowie. W 1857-74 by…
Grzegorzewski Jan Ludzie
Grzegorzewski Jan, pseud. Ewan i in. (1846 lub 1849 Szulajki, pow. zwiahelski, Wołyń - 17 (16?) XI 1922 Lwów). Publicysta, literat, podróżnik (kraje bałkańskie i Bliski Wschód), etnograf, slawista, orientalista.Na Podtatrzu i w Tatrach bywał często w 1883-1916, mieszkając nieraz…
Grześ Miejsca
Grześ Niezbyt wybitne wzniesienie zwornikowe w grzbiecie ograniczającym górną część Chochołowskiej Doliny od zach., między Bobrowiecką Przełęczą a Długim Upłazem. Od Grzesia ku pn.-zach. odchodzi długi grzbiet biegnący do Osobitej. Nazwa Grześ jest ludowa i pochodzi z gwary podh…
grzęda Terminologia
Podłużna wypukłość zbocza lub ściany górskiej, dość szeroka i nieraz b. stroma, biegnąca z góry na dół i zwykle wzdłuż zagłębień terenowych (żlebów, rynien itd.).
Grzybowcu, Przełęcz w Przełęcze
Grzybowcu, Przełęcz w Między Łysankami a Grzybowcem. Przez Przełęcz w Grzybowcu prowadzi Ścieżka nad Reglami ze Strążyskiej Doliny do Doliny Małej Łąki. Z przełęczy tej wiedzie też znakowany szlak tur. na Giewont.
Grzybowiec Miejsca
Grzybowiec Lesisty regiel między Łysankami (od których odgranicza go Przełęcz w Grzybowcu ) a Małym Giewontem (od którego oddziela go Przełęcz Bacuch ). Najwyższy punkt G. znajduje się tuż nad Przełęczą Bacuchem i jest porośnięty kosodrzewiną. Przez G., omijając jego wierzchołek…
Grzybowska Krystyna Ludzie
Grzybowska Krystyna (12 IV 1909 Kraków - 23 VI 1963 tamże), córka " Stanisława Estreichera. Dramaturg, poetka, publicystka, autorka powieści dla młodzieży. Tematyka tatrz. i zakop. występuje w jej felietonach, w sztuce Spotkanie w Tatrach, napisanej w 1950, oraz w sztuce Szałas,…
grzyby
grzyby (Fungi, Mycophyta, Mycetes, Mycota ). Lasy i polany tatrz. niegdyś obfitowały w liczne gatunki g. Jednak ostatnie trzy, cztery dziesiątki lat zaznaczyły się ogromnym zubożeniem grzybostanu w Tatrach. Przyczyn jest kilka: wysoce szkodliwy sposób zbierania g. (mimo zakazu z…
Gubałowskie Pasmo Geologia
Gubałowskie Pasmo Pasmo wzgórz ograniczające Kościeliski Rów i Zakopiański Rów (części Podtatrzańskiego Rowu ) od pn. Ciągnie się znad rz. Czarny Dunajec (od Kojsówki w pd. części Witowa ) ku wsch. do miejsca w Poroninie, gdzie z połączenia Zakopianki z Porońcem powsta
Gubałowskie Pogórze Geologia
Gubałowskie Pogórze Rozległe pogórze, które od grzbietu Gubałowskiego Pasma obniża się łagodnie ku pn. między rzekami Czarny Dunajec i Biały Dunajec, w kierunku Nowotarskiej Kotliny.
Gubałowsko-Spiskie Pasmo Geologia
Gubałowsko-Spiskie Pasmo lub Spisko-Gubałowskie Pasmo. Wspólna nazwa dla trzech pasm górskich traktowanych jako jedna całość: Gubałowskie Pasmo, Gliczarowskie Pasmo i Magura Spiska (zach. część). Stanowi pn. ograniczenie dużej części Podtatrzańskiego Rowu.
Gubałowsko-Spiskie Pogórze Geologia
Gubałowsko-Spiskie Pogórze lub Spisko-Gubałowskie Pogórze. Rozległe pogórze, które od grzbietu Gubałowsko-Spiskiego Pasma ciągnie się ku pn., w kierunku Nowotarskiej Kotliny i rzeki Dunajec. Składa się z trzech części: Gubałowskie Pogórze, Gliczarowskie Pogórze i Zamagurskie Pogó
Gubałówka Miejsca
Gubałówka Podłużne wzgórze na pn.-zach. od centrum Zakopanego, w Gubałowskim Pasmie. Na wierzchołku górna stacja terenowej kolei linowej z Zakopanego, duży budynek z restauracją i in. budynki oraz żelazny krzyż ufundowany przez Tytusa Chałubińskiego w 1873, z osobistych względów…
Guhr Michael jun Ludzie
Guhr Michael (jun.) (11 III 1873 Wielki Sławków k. Popradu - 23 VIII 1933 Sobota Spiska, poch. w Wielkim Sławkowie). Spiskoniem. lekarz, współwłaściciel Tatrz. Polanki, działacz tur. i narciarski. Po studiach lek. (Budapeszt 1895) specjalizował się w gruźlicy, od 1897 był nacz.…
Guhr Michael sen Ludzie
Guhr Michael (sen.) (1845 Wielka Łomnica - 1921 Tatrz. Polanka, poch. w Wielkim Sławkowie?). Rolnik i rzeźnik w Wielkim Sławkowie, gdzie ze swoim szwagrem, Pawłem Weszterem, prowadził osadę tur., Weszter-Park (Park Wesztera; Weszterov park). Obaj oni, wsp. z ich szwagrem, Samuel…
gunia
gunia lub guńka. Część ubioru lud. na Podtatrzu, rodzaj krótszej peleryny z rękawami i dość wysokim kołnierzem, uszyta z grubego brązowego materiału. Władysław Matlakowski (Zdobienie i sprzęt…) nazywa gunię burą cuhą i odróżnia ją barwą od białej cuhy, także i tym, że zazwyczaj…
Guniowa Dolina Doliny
Guniowa Dolina; Guniową Doliną płynie Guniowy Potok (Huňová, czasem, chyba błędnie, Hinov potok). W G.D. na wys. od 930 do 1400 m znajduje się okno tektoniczne: spod przykrywy skał osadowych wynurzają się tu granity tatrz., silnie zmylonityzowane; odkrył to okno dopiero Augustín…
Guoth Jonáš Bohumil Ludzie
Guoth Jonáš Bohumil, także Gvoth (20 lub 26 IX 1811 Královská Lubela, obecnie w obrębie wsi Lubela, Liptów - 20 XII 1888 Hybie). Słow. lekarz, pracujący w Hybiach na Liptowie, działacz społ., oświat. i nar., autor prac lek., lit. i in.Współpracował z Janem Kollárem, którego Náro…
Gustawicz Bronisław Ludzie
Gustawicz Bronisław (1852 Kraków - 9 X 1916 tamże). Geograf, etnograf, przyrodnik, z zawodu nauczyciel, od 1882 członek Komisji Fizjogr. i Antrop. AU, autor b. licznych prac nauk. i pop.-nauk. z dziedziny geografii, etnografii, matematyki, kartografii, meteorologii, ochrony zwie…
Guth Vladimír Ludzie
Guth Vladimír (3 II 1905 Vrchlabí, okres Trutnov - 24 VI 1980 Praga). Czes. astronom, od 1966 prof. uniw. w Pradze, czł. koresp. SAV (1953) i ČSAV (1962). W 1950-53 był kierownikiem Obserwatorium Astron. nad Łomnickim Stawem, a w 1953-56 Instytutu Astron. SAV w Łomnicy Tatrz. Au…