Litera B
Benický Vojtech Ludzie
Benický Vojtech (12 V 1907 Pavčina Lehota k. Mikułasza Lipt. - 17 IX 1971 tamże). Słow. speleolog. Jaskiniami zajmował się od 1924. W 1939 był przewodnikiem i kier. w Bielskiej Jaskini, w 1940 sekretarzem Komisji Tatrz. KSTL w Starym Smokowcu, a potem kierował Sekcją Jaskiniową…
Benka Martin Ludzie
Benka Martin (21 IX 1888 Kostolište k. Bratysławy - 28 VI 1971 Malacky k. Bratysławy, poch. w Marcinie). Słow. malarz i grafik, autor m.in. "monumentalizowanych" pejzaży jak Rieka Orava (1920) i Jeseň na Spiši (1921). W jego twórczości jest też bogato reprezentowana tematyka lip…
Berbeka Krzysztof Ludzie
Berbeka Krzysztof (11 IV 1930 Pińsk - 1 IV 1964 Zurych, poch. w Zakopanem). Taternik, alpinista, ratownik górski, przewodnik tatrz. Taternictwo zaczął uprawiać w 1951 i wkrótce stał się jednym z czołowych pol. taterników i alpinistów, w lecie i zimą. Był też instruktorem taterni…
Berbeka Maciej Ludzie
Berbeka Maciej (17 X 1954 Zakopane), starszy syn » Krzysztofa Berbeki. Taternik, alpinista, ratownik górski (Grupa Tatrz. GOPR). Studia na krak. ASP (architektura wnętrz), nauczyciel w zakop. Liceum Sztuk Plastycznych. Taternictwo uprawiał od 1969. Uczestniczył w wielu wyprawach…
Berbeka Ryszard Ludzie
Berbeka Ryszard (12 III 1937 Mszana Dolna), brat » Krzysztofa Berbeki. Taternik, czł. Klubu Wys. Przewodnik tatrz. klasy III od 1959, II 1964, I 1966. Instruktor przewodnictwa tatrz. od 1970.
Berdau Feliks Ludzie
Berdau Feliks (1826 Kraków - 24 XI 1895, nie 1888, Warszawa). Wybitny pol. botanik (Uniw. Krak. 1846, dr 1868), jeden z pionierów badań nad florą Tatr. Asystent (adiunkt) przy katedrze botaniki Uniw. Krak. (1847-54), prof. w Inst. Politechn.-Roln.-Leśnym w Puławach (1862-63) i w…
Berezowski Stanisław Ludzie
Berezowski Stanisław (18 X 1910 Kraków - 4 II 1986 Warszawa). Geograf, prof. SGPiS w Warszawie (1965-81), wieloletni prezes Pol. Tow. Geogr. Prowadził m.in. studia regionalne z geografii ekonomicznej Karpat oraz badania nad pasterstwem karp. i eur. od strony geogr. i gospodarcze…
Berghauzen Janusz Ludzie
Berghauzen Janusz (24 VII 1930 - 2 IX 1977 Warszawa). Historyk, dr, adiunkt Inst. Hist. UW, badacz nowszych dziejów Podtatrza Pol. i stosunków pol.-czechosł. Zorganizował odpowiednie badania zbior. i zredagował dwie prace zbior.: Podhale w czasie okupacji 1939-1945 (Wa. 1972, 19…
Bergwacht des KV Organizacje
Bergwacht des KV lub KV-Bergwacht, także Karpathenverein-Bergwacht i Karpathenbergwacht (KBW), potocznie po prostu Bergwacht (BW). Organizacja ratownictwa górskiego, która powstała na Spiszu w 1940 z istniejącej poprzednio służby ratowniczej Karpathenvereinu (KV), przeorganizowa…
Berkovský František Ludzie
Berkovský František (12 VII1890 Kardašowa, pd. Czechy - 27 IX1960 Stary Smokowiec). Czes. ogrodnik, od 1912 do śmierci pracownik zarządu zdrojowego (Riaditelstvo kúpelov) w Starym Smokowcu, zrazu jako nacz. ogrodnik, potem jako administrator gosp., ponadto obserwator meteorologi…
Bernadzikiewicz Stefan Ludzie
Bernadzikiewicz Stefan (25 V 1907 Białystok - 18 lub 19 VII 1939 w Himalajach). Taternik, polarnik i himalaista, inż. mechanik, asystent w Zakładzie Metalurgicznym Wydz. Mechanicznego Politechn. Warsz. Rozpoczął poważniejszą działalność tatern. w 1929, a w 1930 i 1931 powtórzył…
Bernadzikiewicz Tadeusz Ludzie
Bernadzikiewicz Tadeusz (24 III 1906 Opatkowice k. Krakowa - VIII 1944 Pruszków?), brat » Stefana Bernadzikiewicza. Taternik i alpinista, z zawodu prawnik i ekonomista, autor artykułów i książek z dziedziny ekonomii. Tatry łącznie z ich jaskiniami poznał najpierw jako turysta (o…
Bernard Jurij Ludzie
Bernard Jurij , pseud. Juraj Bernat, po wojnie György Bernát (1916 Czop, Ukraina Zakarpacka). W czasie II wojny świat. w 1944 był w radz. oddziale partyzanckim, który działał w Tatrach Niżnich i w Tatrach Zach. po stronie słow.; pełnił tam funkcję lekarza. Wg jednej wersji był r…
Berych Lesław Ludzie
Berych Lesław (23 VIII 1909 wieś Kościelisko - 18 XI 1960 tamże, poch. w Zakopanem). Uczeń zakopiańskiego gimnazjum (matura w 1930), studiował na UJ polonistykę (mgr w 1934) i anglistykę, od 1937 był nauczycielem w zakop. gimnazjum. Uprawiał w Tatrach turystykę i taternictwo prz…
Berych Władysław Ludzie
Berych Władysław (26 II 1909, wieś Kościelisko - 9 XI 1939 Zakopane). Góral, z zawodu kowal, potem strażnik zwierzyny w Tatrach, zawodnik narc., w 1932 mistrz Polski w biegach na 18 i 50 km. Na początku okupacji był postrzelony przez niem. strażnika granicznego w Chochołowskiej…
Berzeviczy Ludzie
Berzeviczy (ród), także Berzevitzy i Berzevici. Węg. ród szlachecki pochodzenia niem., w XIII-XIX w. mający rozległe posiadłości we wsch. Słowacji, m.in. na Spiszu (w dorzeczu Popradu i na Zamagurzu Spiskim) i w Tatrach. Założycielem tego rodu na Węgrzech był komes Rutker (zwany…
Berzeviczy Albert Ludzie
Berzeviczy Albert (7 VI 1853 Brezovica, okres Prešov - 22 III 1936 Budapeszt). Węg. polityk, historyk, literat. W 1903-05 węg. minister kultury, w 1905-36 prezes Węg. Akademii Nauk. B. jest autorem opisu wycieczki w 1876 z Łuczywny na Rysy (z powodu niepogody zawrócono z Wagi )…
Berzeviczy Egyed Ludzie
Berzeviczy Egyed lub Aegydius (24 XII 1835 Wielka Łomnica - 14 VI 1906 Barca, węg. Bárcza k. Koszyc, obecnie część Koszyc), wnuk » Grzegorza (Gergely) Berzeviczyego. Właściciel majątków ziemskich na Spiszu, m.in. w gminie Wielka Łomnica, gdzie mieszkał do 1878. W 1882 zlicytowan…
Berzeviczy Gergely Ludzie
Berzeviczy Gergely lub Gregor (15 VI 1763 Wielka Łomnica - 23 II 1822 tamże). Węg. ekonomista i prawnik, współwłaściciel Wielkiej Łomnicy (łącznie z częścią Tatr) i in. terenów na Spiszu, jeden z pionierów turystyki tatrz. Ukończył liceum w Kiezmarku , w 1783 uzyskał dyplom adwo…
Berzeviczy István Ludzie
Berzeviczy István (Stephanus). Współwłaściciel Wielkiej Łomnicy, Huncowiec i Starej Leśnej, zamieszkały w Wielkiej Łomnicy. Twórca drugiej z kolei panoramy Tatr, wykonanej w 1719 ze wzgórza nad Wielką Łomnicą (» panoramy). Chodził po Tatrach, w 1717 dokonał pierwszego znanego we…
Beskid Szczyty
Beskid lub Beskid Stawiański, dawniej także Bieskid; . Prowadzi przezeń znakowana ścieżka wiodąca z Kasprowego Wierchu na Świnicę , ale B. bywa też sam celem masowych odwiedzin od pobliskiej stacji kolei linowej na Kasprowym Wierchu. Na pn. zboczach B. (od strony Kasprowego Kotł…
Beskid Terminologia
Beskid (ogólnie). Nazwa lud. Beskid lub Bieskid występuje dość często w Karpatach Zach. (najliczniej w ich pol. części), a rzadko w Karpatach Wsch., gdzie częsta jest nazwa lud. Bieszczad (i jej odmiany), być może odpowiednik nazwy Beskid. Nazwa lud. Beskid lub Bieskid oznacza z…
Bethlen András Ludzie
Bethlen András (1849 Kolozsvár = Cluj = Kluż, Siedmiogród - 25 VIII1898 Bethlen). Węg. prawnik i polityk, w 1890-94 min. rolnictwa. Jako minister spowodował drogą kupna powiększenie obszaru w Tatrach należącego do państwa węg. W 1892 był inicjatorem założenia Tatrz. Łomnicy, pie…
Bethlenfalvy Ernst Ludzie
Bethlenfalvy Ernst lub Ernő (12 II 1880 Kiezmark - 18 VI 1955 Huncowce). Spiskoniem. ekonomista i przyrodnik, mieszkający w Huncowcach na Spiszu, gdzie do końca II wojny świat. był właścicielem majątku ziemskiego. W oparciu o własne obserwacje i badania opublikował o zwierzętach…
Bethlenfalvy Josef Ludzie
Bethlenfalvy Josef lub József (1906 Huncowce), syn » Ernesta Bethlenfalvyego. Architekt, taternik, alpinista, wybitny fotograf tatrz. W czasie studiów w Zurychu (gdzie ukończył też wydział fot.) chodził w zimie po Alpach w towarzystwie taterników węg. (Marcel Schein i bracia Mik…
Betlejemka Schroniska
Betlejemka . Mały drewniany budynek na Gąsienicowej Hali, pierwszy po prawej ręce przy znakowanej ścieżce dochodzącej tu z Kuźnic. Od początku lat 1920-tych w budynku tym mieściło się dość prymitywne Schronisko Bustryckich (górali z Zębu), popularne wśród turystów, taterników i…
beton Terminologia
W tur. i narc. żargonie: b. twardy, mocno zbity śnieg o szorstkiej powierzchni. Mniej twardy i mniej zbity od betonu śnieg to » gips.
Beudant François-Sulpice Ludzie
Beudant François-Sulpice (5 IX 1787 Paryż - 9 XII 1850 tamże). Franc. mineralog i geolog, także polihistor, prof. uniw. w Paryżu (1822-39), czł. Franc. Akademii Nauk (1824). W 1818 odbył podróż w celach geol. i mineralog. po Węgrzech. Zwiedził wtedy Spisz i wsch. część Tatr (tyl…
Bexheft Ármin Ludzie
Bexheft Ármin lub Bexheft Conrad Hermann (16 IX 1828 Wielki Sławków, Spisz - 5 IV 1896 Budapeszt). Spiskoniem. patriota węg., prawnik, wieloletni redaktor prasy niem. w Budapeszcie, literat, turysta. Uprawiał turystykę w Tatrach przez wiele lat, do 1895. Działacz i czł. zarządu…
Bexheft Mór Ludzie
Bexheft Mór lub Bexheft Moriz Walter (24 VIII 1832 Wielki Sławków, Spisz - 14 XII 1899 Budapeszt), brat »Ármina Bexhefta. Spiskoniem. patriota węg., inż kolejowy na kierowniczych stanowiskach kolei węg., turysta. Był częstym bywalcem Smokowca i Tatrz. Kotliny, uprawiał turystykę…
bez koralowy
bez koralowy (Sambucus racemosa), z rodziny Przewiertniowatych (Caprifoliaceae). Krzew lub małe drzewko rosnące w reglach i na Podtatrzu. Liście złożone, pięcio- lub siedmiolistkowe; kwiaty zielonawożółtawe, zebrane w podługowate zbite wiechy; owoce: koralowoczerwone podłużne ma…
bezoary
bezoary (łac. Aegagrophilae), także: gały lub bule kozicowe, albo bezoary kozicowe lub kamienie bezoarowe. Zbite, zielonkawoczarne, kuliste utwory formujące się czasem w przedżołądku kozicy (i in. przeżuwaczy), złożone z sierści, roślinnych resztek pokarmu, żywicy, a pokryte rod…
Bezrouk Jan Ludzie
Bezrouk Jan (24 XI 1900 Velká Bukovina, okres Blansko - 1 I 1945 Kováčová k. Zwolenia). Czes. zawodnik narc., rajdowiec samochodowy i motocyklowy, taternik, czł. KAČS i JAMES, z zawodu handlowiec. Przez narciarstwo i turystykę doszedł do taternictwa, które uprawiał w lecie i zim…
Biała Liptowska Woda
Biała Liptowska lub po prostu Biała; Gł. dopływy (prawostronne) B. L. - oprócz już wymienionych - to Kamienisty Potok, Bystra i Raczkowy Potok. Dorzecze B. L. (244 km2), obejmujące pd. stoki Tatr od Krywania po Rohacze i uważane za reprezentatywne dorzecze wysokogórskie, jest sp…
Biała Ławka Przełęcze
Biała Ławka; Przejście przez nią (tylko dla taterników) stanowi dogodne połączenie Staroleśnej Doliny z górnym piętrem Jaworowej Doliny i było dawno znane jurgowskim myśliwym i zakop. przewodnikom. Nazwa B.Ł. pochodzi od jasnych skał na jej stokach.
Biała Przełęcz Przełęcze
Biała Przełęcz;
Biała Skała Szczyty
Biała Skała; W zach. grani B.S., zaraz za siodłem Białych Wrótek (przez które wiedzie znakowany szlak tur.), sterczy wśród lasu ale jeszcze w gł. grani Tatr wybitna, urwista turnia, Mała Biała Skała, a zaraz za nią Jaworzyńska Kopa (1283 m). Wierzchołek Jaworzyńskiej Kopy stanow…
Biała Skała, Hala Hale i polany
Biała Skała, Hala; Dawna hala past. obejmująca Białą Skałę (1378 m) na zach. krańcu Tatr i jej najbliższą okolicę. Od 1615 aż do 1812 i może dłużej prowadzili tu w lecie wypas pasterze z orawskiej wsi Chlebnice, na pocz. XIX w. pasterze ze wsi Niżnia, a od pocz. XIX w. aż do lat…
Biała Spiska Miejscowości
Biała Spiska; Pomijając najdawniejszą ludność tego obszaru, po której pozostały tylko znaleziska archeol., ludność B.S. była pierwotnie słow., potem głównie niem. i słow. z domieszką pol., a po II wojnie świat. przeważnie słowacka. Mieszk.: ok. 1785 było 2600, w 1830: 2782, 1910…
Biała Woda Woda
Biała Woda lub Biała Woda Białczańska; . Nazwa B.W. i Biela voda pochodzi od jasnych kamieni w jej łożysku. Pochodzenie nazw obcych z członem Podúplazská itp.: Nazwa B.W. (i Biela voda) jest czasem niesłusznie rozciągana w dół na górny bieg Białki do ujścia potoku Roztoka, a naw…