Litera B
Balzer Oswald Ludzie
Balzer Oswald (23 I 1858 Chodorów - 11 I 1933 Lwów). Wybitny pol. historyk prawa, prof. Uniw. Lwow., czł. PAU. W ciągnącym się od wielu lat » sporze o Morskie Oko podjął się bezinteresownie obrony praw pol. do spornego terytorium przed roszczeniami Węgrów. W tym celu przeprowadz…
Bała Marian Ludzie
Bała Marian (31 VII 1931 Kraków). Taternik, alpinista, fotografik górski, chemik (dr), pracownik krak. Inst. Farmakologii PAN. Wspinał się od 1950, czł. Klubu Wys. od 1954. Był najbardziej aktywny w taternictwie w 1953-69. W lecie przechodził ówczesne najtrudniejsze drogi, a w z…
Bałda Miejsca
Bałda;
Bałucki Michał Ludzie
Bałucki Michał (29 IX 1837 Kraków - 17 X 1901 tamże). Komediopisarz, powieściopisarz, poeta. W 1863-64 był więziony w Krakowie przez Austriaków za udział w konspiracyjnym ruchu nar. (po stronie "czerwonych"). Sławę zdobył realistycznymi komediami i powieściami, w których dał sat…
bambus
bambus . Specjalnego rodzaju składane nosze, używane w Tatrach do znoszenia ofiar wypadków górskich. Rannego turystę niesie się w hamaku zawieszonym na aluminiowym drągu, dźwiganym przez dwóch ratowników na ramionach. Nazwa pochodzi stąd, że pierwotnie używano grubego drąga bamb…
bania Terminologia
W podh. gwarze: kopalnia kruszcu lub rudy . Pochodzi od węg. słowa banyá (z niem. Bau). Z okresu kiedy w Tatrach prowadzono roboty górn. pozostały nazwy geogr. jak: Baniste, Pod Banie, Podbańska. Resztki dawnych bani zachowały się np. w zboczach Krywania i szczytu Ornak.
Baniasta Turnia Miejsca
Baniasta Turnia; Pierwsze wejście: Kazimierz Tetmajer, przew. Klimek Bachleda i towarzysze w 1892.
Banikowska Przełęcz Przełęcze
Banikowska Przełęcz ; Szeroka przełęcz między Banówką a Pachołem w Tatrach Zachodnich.
Baniste Miejsca
Baniste . P. Okolica wysoko na pn.-zach. stokach Ornaku, powyżej górnego końca Banistego Żlebu. Prowadzono tu niegdyś roboty górn. i są tu ślady po sztolniach.
Baniste Miejsca
Baniste . P. Zbocze w górnym pd.-zach. kącie Pyszniańskiej Doliny, u samego podnóża Liliowych Turni. Zapewne prowadzono tu kiedyś roboty górn. (bania = kopalnia) i stąd nazwa. Czasem nazwa Baniste jest przesunięta mylnie na Liliowe Turnie.
banknoty
banknoty . Tematyka tatrz. i podtatrz. pojawia się również na banknotach. W czasie II wojny świat. pod niem. okupacją Pol. Bank Emisyjny w Krakowie wypuścił banknot 500-złotowy (datowany 1 III 1940), na którym na awersie jest w owalu głowa górala podh. (stąd potoczna nazwa tego…
Banówka Miejsca
Banówka lub Baników Wierch; S. Jeden z najwyższych szczytów Tatr Zach., w ich gł. grzbiecie nad Zuberską, Żarską i Jałowiecką Doliną. W XVIII w. u podnóża B. robiono próby wydobywania rudy żelaza, ale szybko tego zaniechano. Stąd zapewne pochodzi nazwa (słow. baňa kopalnia, baník
Bányász Ferenc Ludzie
Bányász Ferenc (1909 Budapeszt). Węg. taternik i narciarz, z zawodu handlowiec. Z bratem Gézą prowadził w Starym i Nowym Smokowcu dwa odziedziczone po ojcu sklepy z przyborami sport. i tur. aż do 1945. Taternictwo uprawiał co najmniej od 1926, m.in. z Alfredem Groszem i Klarą He…
bańdzioch Terminologia
W gwarze podh. i w pol. gwarze spiskiej: brzuch, a w Tatrach: kocioł górski. Także w nazwach geogr., np. Bańdzioch (nazwa lud.) lub » Mięguszowiecki Bańdzioch. Speleolodzy użyli tego słowa w ukutej przez siebie nazwie jaskini: » Kominiarski Bańdzioch.
Barabasz Leonard Ludzie
Barabasz Leonard (ok. 1840 Bochnia - ?), brat przyrodni » Stanisława i Wiktora Barabasza. Uczestnik Powstania Styczniowego w 1863, potem malarz. Studiował w SSP w Krakowie (1878-83) i osiadł w tym mieście. Wystawiał kilka razy w Zakopanem.
Barabasz Lesław Ludzie
Barabasz Lesław (16 II 1887 Kraków - 14 VIII 1968 Zakopane), syn » Stanisława Barabasza. Chemik (studia na UJ), z zamiłowań skrzypek i kompozytor. W latach międzywoj. był radcą Min. Przemysłu i Handlu do 1939, potem powrócił do Zakopanego, gdzie pracował w różnych zawodach i był…
Barabasz Stanisław Ludzie
Barabasz Stanisław (7 V 1857 Bochnia - 23 X 1949 Zakopane). Malarz, architekt, pedagog, pionier narciarstwa pol., myśliwy. W młodych latach dwukrotnie więziony przez władze austr. za rzekomy udział w tajnych organizacjach polit., za drugim razem w 1879 w związku ze sprawą Ludwik…
Barabasz Wiktor Ludzie
Barabasz Wiktor (30 VIII 1855 Bochnia - 25 VII 1928 Kraków), brat » Stanisława Barabasza. Muzyk, pianista i dyrygent, w 1886-1909 dyr. Tow. Muzycznego w Krakowie, od 1888 prof., a w 1921-28 dyr. konserwatorium tamże, działacz turystyczny.W 1885-1905 był działaczem TT: w 1899-190…
Baradlai Bertalan Ludzie
Baradlai (pierwotnie Beck)Bertalan ( 27 VI1883 Rozsnyó = Rožnava - 25 X 1914 k. Jasienicy Zamkowej, między Turką a Starym Samborem). Węg. działacz tur. na Spiszu, prof. Wyższej Szkoły Hand. w Kiezmarku.Prowadził swoich uczniów na wycieczki w Tatry i był b. aktywnym działaczem se…
Baran Krzysztof Ludzie
Baran Krzysztof . (23 IX 1951 Kraków). Krak taternik. Pisywał często na tematy tatrz. (tatern. i in.) oraz o alpinizmie pol., np. w "Dz. Pol." (1978-79). Od 1980 był współred. »"Taterniczka", w 1983-91 jego redaktorem, a od 1991 do 1997 redaktorem czasopisma » "Góry".
Barani Stawek Woda
Barani Stawek ; S. Mały, płytki, w lecie często wysychający stawek w Dolinie Pięciu Stawów Spiskich, u stóp pd. ściany Baranich Rogów. Jest to najwyżej położony stawek w Tatrach, ale niestały. Zob. też Lodowy Stawek.
Barani Zwornik, Niżni Miejsca
Barani Zwornik, Niżni; Jedna z najwybitniejszych turni w długiej pn.-zach. grani Baranich Rogów, w jednej trzeciej jej długości licząc od Śnieżnej Przełęczy. Od N.B.Z. ku pn. odchodzi boczna grań (Barania Grań), w której wznoszą się Baranie Turnie. Pierwsze wejście na N.B.Z.: Zy…
Barani Zwornik, Wyżni Miejsca
Barani Zwornik, Wyżni , dawniej także po prostu Barani Zwornik; Najwybitniejsza turnia w długiej pn.-zach. grani Baranich Rogów , w jej górnej części. Od W.B.Z. (znajdującego się w gł. grani Tatr) odchodzą trzy granie: do Śnieżnej Przełęczy, do Przełęczy Stolarczyka i do gł. wie…
Barania Przełęcz Przełęcze
Barania Przełęcz; Ostro wcięta przełęcz między Baranimi Rogami a Spiską Grzędą i zarazem najgłębsze obniżenie grani między Baranimi Rogami a Łomnicą. Przez B.P. prowadzi niełatwy ale ważny szlak z Kiezmarskiej Doliny (przez Dziką Dolinę) do Doliny Pięciu Stawów Spiskich . Przejś…
Baranie Rogi Szczyty
Baranie Rogi ; Jeden z najwybitniejszych szczytów tatrz., na pn.-wsch. od Lodowego Szczytu. Wznosi się nad Czarną Doliną Jaworową, Dziką Doliną i Doliną Pięciu Stawów Spiskich. Pierwsze wejście: ks. Józef Stolarczyk i ks. Ambroży Reformat (Tomasz Trausyl) z zakop. przewodnikami,…
Baraniec Szczyty
Baraniec lub Wielki Baraniec ; (Wielki Wierch), jak mylnie podają niektóre mapy. S. Trzeci co do wysokości szczyt Tatr Zach. Wznosi się w ich bocznym grzbiecie odchodzącym od Rohacza Płaczliwego na pd., między Jamnicką Doliną a Żarską Doliną.
Baranowski Ignacy Ludzie
Baranowski Ignacy (26 VII 1833 Lublin - 24 II 1919 Warszawa). Wybitny lekarz warsz., prof. UW (1871-84), za czasów carskich uczestniczył w pol. działalności oświatowej jawnej i tajnej w b. Kongresówce, filantrop, asystent i potem przyjaciel Tytusa Chałubińskiego, w 1906 współzał…
Baranowski Ignacy Tadeusz Ludzie
Baranowski Ignacy Tadeusz (4 II 1879 Lublin - 26 XI 1917 Warszawa), bratanek » Ignacego Baranowskiego, lekarza. Historyk, badacz dziejów gosp. i społ., zwł. wsi pol., bibliotekarz, dyr. Biblioteki Krasińskich w Warszawie, doc. UJ. W hist. literaturze Podhala (i częściowo Tatr) w…
Baranowski Maciej Ludzie
Baranowski Maciej (14 XI 1934 Kraków). Krak. taternik i alpinista, inż. (budownictwo wodne). Taternictwo uprawiał od 1956. Brał udział w II pol. wyprawie w Hindukusz w 1962 (wejście na Kohe Tez 7015 m).
Barącz Tadeusz Ludzie
Barącz Tadeusz (24 III 1849 Lwów - 12 III 1905 tamże). Rzeźbiarz, studia w krak. SSP 1868-69 i w Monachium 1869-71. Twórca portretów rzeźbiarskich (np. Seweryna Goszczyńskiego), posągów, pomników itd., także rzeźb z terakoty przedstawiających typy lud., jak popiersie Góral, wyst…
Barcza Imre Ludzie
Barcza Imre (1881 Budapeszt - 16 V 1938 Balatonfüred). Starszy bibliotekarz Izby Hand.-Przem. w Budapeszcie, wybitny węg. działacz tur., taternik i alpinista. Współzałożyciel i działacz BETE, potem także działacz MTE. Po Tatrach chodził od 1902. W 1906 dokonał wejścia zim. na Ra…
Bartkowski Wojciech Ludzie
Bartkowski Wojciech (23 I 1939 Zakopane). Ratownik tatrz. od 1958 (zawodowy od 1960), uczestnik ok. 280 wypraw ratunkowych w Tatrach, instruktor ratownictwa i od 1981 zastępca naczelnika Grupy Tatrz. GOPR. Od 1958 przewodnik tatrz.
Bartłomiejczyk Edmund Ludwik Ludzie
Bartłomiejczyk Edmund Ludwik (5 XI 1885 Warszawa - 2 IX 1950 Tamże). Grafik, ilustrator. Studia w ASP w Krakowie 1906-09 i Warszawie 1910-13. Od 1930 prof. w warsz. ASP.Uprawiał głównie grafikę użytkową i artyst. oraz projektowanie dla rzemiosła artystycznego. Zajmował się m. in…
Bartman-Czecz Barbara Ludzie
Bartman-Czecz Barbara (17 VIII 1934 Kraków). Absolwentka Wydz. Grafiki ASP Kraków, od 1965 pracowała w Wytwórni Filmów Oświat. w Łodzi, od 1975 jako samodzielny reżyser filmów krótkometrażowych, zwł. przyrodniczych, także o tematyce tatrz., np. W turniach (1966), W Tatrzańskim P…
Bartoszewicz Kazimierz Ludzie
Bartoszewicz Kazimierz (19 XI 1852 Warszawa - 20 I 1930 Kraków). Literat, historyk, publicysta, satyryk, wydawca, działacz społ., osiadły w Krakowie.O sprawach zakop. i tatrz. pisał często w swych felietonach i kronikach tygodniowych w czasopismach "Kraj" (1888-89, tu pod krypt.…
Barwiński Adam Ludzie
Barwiński Adam (1937 - 29 XI 1974 Kraków). Turysta, taternik, przewodnik tatrz., działacz Koła Przewodników Tatrz w Krakowie.; fizyk, starszy asystent i wykładowca Inst. Fizyki i Techniki Jądrowej AGH w Krakowie.
Baryła Janusz Ludzie
Baryła Janusz (9 X 1937 Czeladź, woj. katowickie). Inż. rolnik (WSR w Krakowie), botanik (UJ), taternik, także jaskiniowy. Taternictwo uprawiał od 1955, uczestniczył w pierwszych przejściach (np. wariantu na pn.-wsch. ścianie Mnicha), wspinał się również w górach Mongolii. W jas…
baryt Geologia
Minerał siarczan baru, występujący m.in. w piaskowcach i skałach węglanowych, a niekiedy i w skałach krystalicznych jako żyły barytowo-kwarcowe, np. w Ornaku, w Lejowej Dolinie, Dolinie nad Capkami.
basy
basy . Na Podhalu forma tego instrumentu strunowego (smyczkowego) przypomina wiolonczelę, zaś wielkość bywa różna: od wielkości altówki dochodzi niemal do wielkości kontrabasu. Według tego rozróżniano b. duże i b. małe. W jednych zespołach muzycznych występowały tylko jedne, w i…
Baszt, Grań Miejsca
Baszt, Grań lub po prostu Baszty; S. Odgałęzienie długiego, bocznego grzbietu Tatr, biegnącego od Cubryny poprzez Koprowy Wierch, Hlińską Turnię i Hruby Wierch aż po Krywań. G.B. ciągnie się od Hlińskiej Turni ku pd.-wsch., aż po Skrajną Basztę, i oddziela Mięguszowiecką Dolinę…