Litera K
Kraków Miejsca
Král' Fraňo Ludzie
Král Fraňo (9 III 1903 Barton, Ohio, USA - 3 I 1955 Bratysława). Słow. literat i działacz komunist., z zawodu nauczyciel. Był synem emigrantów słow. ze wsi Smreczany na Liptowie , u stóp Tatr . Matka wróciła z dziećmi do Smreczan, gdy K. miał 2 lata; młodość spędził w wielkiej b…
Král' Janko Ludzie
Král Janko (24 IV 1822 Mikułasz Lipt . - 23 V 1876 Zlaté Moravce, okres Nitra, poch. w Marcinie). Najwybitniejszy słow. poeta romantyczny, prawnik, z zawodu urzędnik, potem adwokat (1862-76 w mieście Zlaté Moravce, gdzie ma obecnie pomnik). W 1844 uczestniczył w wejściu grupy pa…
kram
kram. Drewniana szopa lub prymitywny kamienno-drewniany domek, stawiany dawniej przez górników przy kopalniach w Tatrach, a także na ziemiach słow. na pd. od Tatr. Słowo to pochodzi z niem. Kram ; w niem. literaturze także: Bergkram, Grubenkrämen. Pamięć o takich górn. kramach b…
Kram Miejsca
Kram; Płasienka przy orogr. pr. odnodze » Czerwonych Żlebków na pd.-zach. stokach Ciemniaka , przy zielono znakowanym szlaku wiodącym z Tomanowej Doliny na Przełączkę pod Chudą Turnią (i dalej na Ciemniak). Gdy w Czerwonych Żlebkach czynne były kopalnie rudy żelaznej (do 1876),…
Kramy Miejsca
Kramy; Stały tu niegdyś górnicze » kramy i od nich pochodzi późniejsza nazwa tych płasienek: Kramy.
Kras i Speleologia Wydawnictwa
"Kras i Speleologia". Czasopismo nauk. wydawane co kilka lat od 1977 przez Uniw. Śląski w Katowicach. Jest kontynuacją czasopisma » "Speleologia " (miało 9 tomów), więc numeracja jego tomów zaczyna się od 1 (X). Redakcja: Stanisław Dżułyński, Jerzy Głazek , Ryszard Gradziński ,…
Krasiński Zygmunt Ludzie
Krasiński Zygmunt (19 II 1812 Paryż - 23 II 1859 tamże, poch. w Opinogórze k. Ciechanowa). Poeta, dramaturg i powieściopisarz. W Tatrach ani na Podtatrzu nigdy nie był, ale w jego dramacie Wanda (1837), zachowanym tylko we fragmentach, występują postacie górali i "podhalańska ok…
krasnorosty
krasnorosty (Rhodophyta ). Rośliny niższe, należące do glonów, żyjące gł. w morzach. K. słodkowodne są rzadkie. Nazwa pochodzi od zawartego w ich komórkach czerwonego barwnika, zwanego fikoerytryną. W tatrz. wodach spotykamy kilka gatunków k. Najbardziej znana jest skrzeczka sło…
krasowe zjawiska Terminologia
Kras i krasowienie występuje w Tatrach niemal wyłącznie na terenach wapiennych, a w słabszym stopniu również na dolomitach. Krasowienie jest to proces chem., polegający na rozpuszczaniu skał (wapieni i dolomitów) przez zawierające kwas węglowy wody powierzchniowe i podziemne. Pr…
Krásy Slovenska Wydawnictwa
"Krásy Slovenska". Słow. miesięcznik tur. i krajozn., uwzględniający też szeroko taternictwo i speleologię , a w ostatnich czasach również i alpinizm (głównie czechosł.). Tematyce tatrz. poświęca dużo miejsca. Czasopismo to zaczęło ukazywać się w 1921; w 1993 rocznik 70. Pod wzg…
Kraszewski Józef Ignacy Ludzie
Kraszewski Józef Ignacy (28 VII 1812 Warszawa - 19 III 1887 Genewa, poch. w Krakowie na Skałce). Powieściopisarz, poeta, publicysta, historyk, krytyk lit. i artyst., działacz społ. i polit., rysownik i malarz. Na Podtatrzu i w Tatrach był tylko raz, w 1866 (a nie w 1863, jak to…
Kraszewski Wacław Ludzie
Kraszewski Wacław (22 IX 1872 Piotrków - 1 X 1931 Zakopane). Lekarz, od 1907 osiadły w Zakopanem , b. aktywny działacz polit. (PPS) i społeczny. Był jednym z założycieli TOPR i od 1909 członkiem jego zarządu (m.in. prezesem) aż do swej śmierci. Był też pierwszym lekarzem TOPR i…
Kratochvíl Josef Ludzie
Kray Ludzie
Kray; Protestancka egzulancka rodzina morawska, która po bitwie na Białej Górze (1620) przybyła na Słowację. Potomkowie tej rodziny przez kilka pokoleń odgrywali ważne role w dziejach Spisza .
Kray Jakob Ludzie
Kray Jakob, sen. (24 IV 1661 Bardiów - 16 XII 1709 Kiezmark). Od 1685 sprawował różne funkcje miejskie w Kiezmarku , od 1704 jako burmistrz. Uczestniczył w powstaniu Franciszka II Rakoczego, za co po zajęciu Kiezmarku przez wojska cesarskie został stracony wraz z innymi w dzieln…
Kray Jakob Ludzie
Kray Jakob, jun. (27 XI 1686 Kiezmark - 1753 lub 1755 Bratysława), syn » Jakuba Kraya sen. Spiskoniem. wojskowy i polityk, historyk Kiezmarku . W 1717-18 walczył przeciw Turkom, a w 1742 pod Pragą. Pełnił różne funkcje w Kiezmarku: notariusza miejskiego, potem radcy, a w 1751 de…
Kray Paul Ludzie
Kray Paul, także Paul Kray von Rokus (5 XI 1688 Kiezmark - 27 VII lub 16 VIII 1720 Rakusy, poch. w Kiezmarku), syn » Jakuba Kraya sen., a brat » Jakuba Kraya jun. Spiskoniem wojskowy (walczył przeciw Turkom) i kartograf. W 1715 sporządził najstarszą mapę Spisza : Ichnographische…
Kray Paul Ludzie
Kray Paul, także Paul Kray von Krajova und Topolya (5 II 1735 Kiezmark - 19 I 1804 Peszt), syn » Jakuba Kraya jun. Z wykształcenia matematyk i kartograf, inżynier. Służył w austr. wojsku cesarskim od 1754, został generałem w 1790, a marszałkiem polnym w 1796. W 1755 (jako kadet)…
kret
kret (Talpa europaea ). Owadożerny ssak, w samych Tatrach niezbyt częsty, choć spotykany nawet nieco powyżej piętra kosodrzewiny, do 2000 m. Różni się od niżowego trochę mniejszymi rozmiarami i smuklejszą czaszką. B. rzadki inny gatunek kreta - k. ślepy (Talpa caeca ) był znalez…
Kreutz Feliks Ludzie
Kreutz Feliks lub Szczęsny (19 XI 1844 Nowy Sącz - 22 IX 1910 Zakopane, poch. w Krakowie). Mineralog, prof. Uniw. Lwow. (1870-87) i UJ (1887-1903), autor pierwszych pol. prac mineralog. opartych na nowoczesnych metodach mikroskopowych, czł. AU (1887). W czasie studiów na UJ (od…
Kreutz Stefan Ludzie
Kreutz Stefan (6 VI 1883 Lwów - 30 III 1941 Kraków), syn » Feliksa Kreutza . Mineralog, petrograf i krystalograf, w 1916-39 prof. UJ, czł. PAU (1918). M.in. prowadził badania nad skałami krystalicznymi w Tatrach i nad fliszem karpackim. Odkrył w 1908 pod Osobitą jedyną skałę wyb…
Kreysel Johann Sigmund Ludzie
Kreysel Johann Sigmund, także Krajzell i Krajzel (5 IX 1717 Bardiów - 28 X 1768 Lewocza). Spiskoniem. lekarz i balneolog. Uczył się w gimnazjach w Bratysławie i Toruniu, studia lek. odbył w Jenie (od 1737), gdzie w 1741 został doktorem medycyny na podstawie rozprawy Dissertatio…
Krępak Terminologia
Krępak, Krempak lub Krapak. Nazwa używana dawniej na oznaczenie całych Karpat lub Tatr , a także » Łomnicy (2634 m).
krioplankton
krioplankton. Zespół b. drobnych (często mikroskopijnych) organizmów roślinnych i zwierzęcych, żyjących w niskiej temperaturze na powierzchni wysokogórskich pól śnieżnych i lodowców (także w okolicach arktycznych), w kroplach lub warstewkach wody z topniejącego śniegu albo lodu.…
Kriššák Milan Ludzie
Kriššák Milan (30 I 1944 Straża = Stráže, obecnie część Popradu - 2 VII 1979 Poprad). Słow. taternik i alpinista, z zawodu hydraulik, od 1970 przewodnik tatrz. (kl. I), od 1974 zawodowy ratownik tatrz. Górskiej Służby (HS), od 1977 trener alpinistyczny. Taternictwo uprawiał od 1…
Kroebl Adam Ludzie
Kroebl Adam (13 XII 1880 Kraków - 9 V 1950 tamże). Taternik , alpinista, narciarz, dr praw (UJ), kolejno urzędnik, starosta, wicewojewoda (najdłużej w Kielcach), wreszcie notariusz w Tomaszowie Lubelskim i w tym okresie poseł na Sejm przez jedną kadencję. W 1940 władze niem. usu…
Krok Wojciech Ludzie
Krok Wojciech (13 VII 1939 Zakopane). Inż. budowlany, były nacz. dyr. przedsiębiorstwa budowlanego "Podhale" w Zakopanem . Od 1 VII 1988 naczelnik GOPR . Przyrzeczenie ratownika górskiego złożył ok. 1978 w Grupie Podh. GOPR w Rabce, gdzie wówczas mieszkał. Pochodzi z Zakopanego.
Krokiew Miejsca
Krokiew; W dolnej części pn. stoków K., przy Drodze pod Reglami , znajduje się wielka skocznia narc., zwana wielką skocznią na Krokwi, a potocznie po prostu Krokwią lub Wielką Krokwią, także Dużą Krokwią. Opodal są trzy mniejsze skocznie, zwane potocznie: Średnia Krokiew, Mała K…
krokus Rośliny
krokus (Crocus) o bot. nazwie szafran, a przez górali podh. zwany niegdyś fijałkiem, kieluchem lub tulipankiem, zależnie od okolicy, należy do rodziny Kosaćcowatych (Iridaceae). Do niedawna istniał pogląd, że po pn. stronie Tatr występuje k. spiski (C. scepusiensis), zaś po pd.…
Kronbach Emanuel Ludzie
Kronbach Emanuel lub Emanuel Kratochwil (Kratochwille) de Kronbach (1778 k. Taboru, Czechy - 1861 Wiedeń?). Wyższy urzędnik austr., narodowości czeskiej. Studiował filozofię i prawo na uniw. w Pradze i Wiedniu, a doraźnie uczęszczał na ASP w Wiedniu. W 1799-1826 pracował na różn…
Krotoski Kazimierz Ludzie
Krotoski Kazimierz, do 1887 Szkaradek (11 VIII 1860 Zbąszyń - 15 II 1937 Poznań). Historyk (UJ 1887 dr), pedagog, publicysta, polityk, autor prac hist. i podręczników szkolnych. Od września 1904 był dyrektorem nowo założonego gimnazjum w Nowym Targu aż do 1919, kiedy przeniósł s…
Kroutil František V. Ludzie
Kroutil František V.(1907). Czes. prawnik (dr), w 1930-tych latach jeden z czołowych taterników czechosł., alpinista, po II wojnie świat. wieloletni generalny sekretarz Czechosł. Komitetu Olimpijskiego. K. jest współautorem (z Janem Gellnerem ) pierwszego czes. (i czechosł.) prz…
Krókowska Zofia Ludzie
Krókowska Zofia (27 XI 1903 Kraków - 19 VIII 1928 w Tatrach , poch. w Zakopanem ). Taterniczka , działaczka harc., po studiach filologii klasycznej na UJ (1923-27). Była b. aktywna w krak. harcerstwie, miała stopień harcmistrzyni, w 1923 zorganizowała akademicką drużynę harc. "W…
Krókowski Jerzy Ludzie
Krókowski Jerzy (17 X 1898 Kraków - 8 IX 1967 Wrocław). Taternik lat 1920-tych, filolog klasyczny, historyk literatury, po studiach (UJ 1920) asystent na UJ i nauczyciel szkół średnich, od 1954 prof. (od 1959 zwycz.) Uniw. Wrocł., autor wielu prac nauk., zwł. z zakresu filologii…
Król Ignacy Aleksander Ludzie
Król Ignacy Aleksander (1 X 1874 Kraków - 20 XI 1951 Żbik k. Krzeszowic, poch. w Krzeszowicach), syn przyrodnika Żegoty (Ignacego) Króla, a siostrzeniec » Bronisława Gustawicza . Taternik , turysta, narciarz, przyrodnik, pedagog. Po studiach na UJ (prawo 1893-95, przyrodoznawstw…
król wężów
król wężów. Podania i bajki lud. o królu wężów są znane w licznych odmianach z różnych okolic Polski i z in. krajów. Z Tatr i Podtatrza również zapisano różne lud. opowiadania dotyczące króla wężów; najbardziej znana jest Baśń tatrzańska o królu wężów, ogłoszona przez Kazimierza…
Królewski Nos Miejsca
Królewski Nos; Nazwa K.N. pochodzi od jego podobieństwa do nosa (przy oglądaniu z niektórych stron). Według opowiadań Niemców spiskich nazwa ta pochodzi stąd, że odpoczywał tam król Maciej Korwin w czasie swych tatrz. polowań (na bizony). Dawniej nazwę Królewski Nos przenoszono…
Królikowski Bogusław Ludzie
Królikowski Bogusław (1840 Topola Wielka, woj. poznańskie - 16 X 1912 Tarnów). Ksiądz, wyświęcony w 1866, taternik , rysownik i malarz. Był wielkim miłośnikiem i znawcą Tatr , prawie co roku spędzał wakacje u ich stóp, mieszkając w Zakopanem , w Smokowcu, nad Szczyrbskim Jeziore…
Królowa Hala Hale i polany
Królowa Hala; Na dawnej Niżniej Królowej Hali znajduje się Królowa Polana , a na Wyżniej Królowej Hali - Królowa Rówień i Królowe Rówienki . Nazwa K.H. pochodzi od jej pierwotnych właścicieli, górali o nazwisku Król.