Litera Ż
Żarska Dolina
Żarska Dolina lub Smreczańska Dolina; žiarska dolina, Smrečianska dolina. S. Duża walna dolina po pd. stronie Tatr Zach., między Jamnicką Doliną a Jałowiecką Doliną. Sięga pod gł. grań Tatr na odcinku od Rohacza Płaczliwego po Banówkę. Wsch. bok Ż.D. tworzy masyw Barańca, a od z…
Żarska Przełęcz
Żarska Przełęcz (1925, 1919 m); žiarske sedlo. S. Między Rohaczem Płaczliwym a Smrekiem w masywie Barańca. Przez Ż.P. prowadzi znakowana ścieżka z Żarskiej Doliny do Jamnickiej Doliny.
Żarski Stawek
Żarski Stawek (1833 m); žiarske pleso. S. W jednej z górnych odnóg Żarskiej Doliny w Tatrach Zach., poniżej Żarskiej Przełęczy, przy znakowanej ścieżce wiodącej na tę przełęcz. Wsch. zatoczkę tego stawku zarasta wełnianka (Eriophorum ). Wymiary Ż.S.: pow. 0,11 ha, 45 x 37 m, głęb
Żarskie Schronisko
Żarskie Schronisko (1280 m); žiarska chata. S. Schronisko tur. w górnej części Żarskiej Doliny, nad pr. brzegiem Smreczanki. Pierwsze schronisko było tu zbudowane w 1936-37 przez KČST (oddział w Mikułaszu Lipt.), a spalili je żołnierze niem. w 1944 w czasie walk z partyzantami r…
żarzenie się gór
żarzenie się gór, inaczej zwane zażgnieniem (Alpenglühn w Alpach). Oblanie się gór i nieba ponad nimi jaskrawym purpurowym światłem, występujące czasem tuż po zachodzie słońca. Zjawisko to zdarza się przy obecności pyłu i pary wodnej w dolnych warstwach atmosfery, co powoduje ro…
żbik
żbik (Felis silvestris ), z rodziny kotowatych (Felidae ). Drapieżne zwierzę podobne do b. dużego kota, różni się od niego ogonem ku końcowi coraz grubszym, czarno prążkowanym, o coraz szerszych prążkach, na końcu zupełnie czarnym. Bardzo rzadko widywany w Tatrach; po słow. stro…
żeberko
żeberko. Formacja skalna zasadniczo podobna do » żebra, ale niewielka, zwykle długości kilku metrów lub niewiele więcej.
żebro Terminologia
Wypukłość zbocza lub ściany górskiej podobna do grzędy, ale węższa, bardziej skalista i zwykle stromsza, o różnej długości, do kilkuset m (a w Himalajach do kilku tysięcy m).
Żelazna Brama
Żelazna Brama. Jedna z dawniejszych nazw Skalnych Wrót w Tatrach Bielskich.
Żelazne Wrota
Żelazne Wrota; Železná brána; Eisernes Tor; Vaskapu. S. Nazwa ta oznacza Wschodnie Żelazne Wrota, albo Zachodnie Żelazne Wrota, albo też wsp. jedne i drugie. W dawnym piśmiennictwie i na mapach nazwę tę, przynależną pierwotnie tylko przełęczy Wschodnie Żelazne Wrota, rozciągano…
Żelazne Wrota Wschodnie
Żelazne Wrota Wschodnie (ok. 2255 m) lub krótko Żelazne Wrota; Východná Železná brána; Östliches Eisernes Tor; Keleti-Vaskapu-hágó. S. Niezbyt szeroka, głęboko wcięta przełęcz w gł. grzbiecie Tatr Wys., najniższa między Doliną Złomisk a Kaczą Doliną. Ograniczają ją Wschodni Żela…
Żelazne Wrota, Zachodnie
Żelazne Wrota, Zachodnie (ok. 2280 m) lub po prostu Żelazne Wrota; Západná Železná brána; Westliches Eisernes Tor; Nyugati-Vaskapu-hágó. S. Wąska przełęcz między Zachodnim Żelaznym Szczytem a Małą Śnieżną Kopą. Przejście przez tę przełęcz ma podobne znaczenie jak przez pobliskie…
Żelazny Szczyt, Wschodni
Żelazny Szczyt, Wschodni (ok. 2340 m), dawniej Wschodni Szczyt Żelaznych Wrót; Východný Železný štít, dawniej Východný štít nad Železnou bránou; Östliche Eisernetorspitze; Keleti-Vaskapu-csúcs. S. Bezpośrednio na pd.-wsch. od Wschodnich Żelaznych Wrót. Widziany z Doliny Złomisk…
Żelazny Szczyt, Zachodni
Żelazny Szczyt, Zachodni (ok. 2360 m), dawniej Zachodni Szczyt Żelaznych Wrót; Západný Železný štít, dawniej Západný štít nad Železnou bránou; Westliche Eisernetorspitze; Nyugati-Vaskapu-csúcs. S. Kopulasty szczyt między Żłobistym Szczytem a Małą Śnieżną Kopą. Ku pd.-zach., w gł…
żelazo
żelazo. Pierwiastek metaliczny występujący w Tatrach w postaci rud czyli kruszców. Najwięcej ż. zawiera syderyt, węglan żelaza, nieco mniej hematyt, tlenek żelaza oraz limonit, wodorotlenek żelaza. Rudy ż. znajdowały się w wielu miejscach Tatr i były eksploatowane (» górnictwo),…
Żelechowski Kasper Ludzie
Żelechowski Kasper lub Kacper (1863 Klecza Dolna - 8 II 1942). Malarz (krak. SSP 1888 i ASP w Monachium 1890). Wystawiał swe obrazy m.in. w Warszawie (1888-1910), np. Typy zakopiańskie (1888), Boginki (1909), także w Krakowie. Był jednym z gł. twórców » Panoramy Tatr (1894-96).…
Żeleński Tadeusz Ludzie
Żeleński Tadeusz, pseud. Boy (21 XII 1874 Warszawa - 3 VII 1941 Lwów, rozstrzelany przez Niemców), syn kompozytora » Władysława Żeleńskiego. Najpierw lekarz (UJ 1900), potem literat, publicysta, krytyk lit. i teatr., tłumacz literatury franc., w 1939-41 prof. Uniw. Lwow., czł. P…
Żeleński Władysław Ludzie
Żeleński Władysław (6 VII 1837 Grodkowice k. Krakowa - 23 I 1921 Kraków). Kompozytor, pianista, pedagog, prof. Inst. Muzycz. w Warszawie (1872-78), potem prof. i dyr. Konserwatorium Tow. Muzycz. w Krakowie. W 1860 podczas wycieczki w Tatry zetknął się po raz pierwszy w Zakopanem…
Żeleźniak Ludzie
Żeleźniak (ok. 1050-1400 m). P. Duży żleb po zach. stronie Kościeliskiej Doliny, ciągnący się od pd. skraju Niżniej Pisanej Polany w górę ku zach., zaraz na pn. od Raptawickiej Grani Kominiarskiego Wierchu i równolegle do niej. Przez dolną część Ż. prowadziła droga do Maturki, d…
Żeleźniakowa Brama Ludzie
Żeleźniakowa Brama (ok. 1150 m). P. W dolnej części żlebu Głębowiec, który na wysokości ok. 1100 m odgałęzia się ku pd. ze żlebu Żeleźniak nad Niżnią Pisaną Polaną. Tworzy bramę skalną (również od góry nakrytą łukiem skalnym) długości ok. 4 m.
Żeleżniakowy Wierch Ludzie
Żeleżniakowy Wierch . P. Długie skaliste dwuwierzchołkowe wzniesienie (ok. 1750 m) w środk. części Kominiarskiej Grani, powyżej Raptawickiej Grani, od której oddziela go Raptawickie Siodło (ok.1515 m). Ż.W. swymi pn. stokami opada do górnej części Żeleźniaka (stąd nazwa). W pn.…
żentyca Ludzie
żentyca, błędnie żętyca. Nazwa serwatki z mleka owczego, używana przez pasterzy w Tatrach i w ogóle w Karpatach Zach. Przy wyrobie sera owczego na halach otrzymuje się ż. słodką, która następnie kwaśnieje. Zarówno ż. słodka (ciepła i zimna) jak i kwaśna stanowiły ważną część poż…
Żeromski Stefan Ludzie
Żeromski Stefan (14 X 1864 Strawczyn k. Kielc - 20 XI 1925 Warszawa). Jeden z najwybitniejszych pisarzy polskich. Od 1892 do 1921 w celu ratowania zdrowia spędzał dużo czasu w Zakopanem, mieszkając tam nieraz przez dłuższe okresy. Stykał się z licznymi osobami wówczas tam stale…
żleb Terminologia
żleb, w gwarze podh. źleb lub źlib. Szerokie korytowate zagłębienie, bardziej lub mniej strome i głębokie, przebiegające na zboczu lub w ścianie górskiej w kierunku spadku wody lub ukośnie do takiego kierunku. Żleby bywają piarżyste, skaliste, trawiaste, a czasem płyną nimi poto…
Żlebina Ludzie
Żlebina; Žlebina, Žlabina; Schluchtiges Tal. S. Jedna z górnych odnóg Doliny Bielskiego Potoku, odgałęziająca się od niej na wysokości ok. 1080 m. Jako żlebowata dolinka wznosi się stromo ku pd.-wsch. między stokami Płaczliwej Skały i Głośnej Skały, pod Głośny Przechód. Żlebiną…
Żlebiński Potok Ludzie
Żlebiński Potok; - ; Bach des Grünen Gartens. S. Płynie Żlebiną spod Głośnego Przechodu, przepływa koło polany Zielony Ogród, po czym na wysokości ok. 1080 m spływa się ze Strzystarskim Potokiem i Złotym Potoczkiem, co daje początek Bielskiemu Potokowi.
Żlebińskie Turnie Ludzie
Żlebińskie Turnie (1407, 1401 m); Žlebinské turne, Žlabinské Turne. S. Grupa skał nad górnym końcem Ptasiowskiej Doliny, a na pn. od Głośnej Skały w Tatrach Bielskich. W Ż.T. kulminują dwa lesiste ramiona (z Wielkim Reglem i Małym Reglem), obejmujące Ptasiowską Dolinę. Nazwa Ż.T…
żlebisko Terminologia
Termin topogr., oznaczający wielki, głęboki » żleb.
Żłobista Przełączka, Niżnia Ludzie
Żłobista Przełączka, Niżnia (ok. 2327 m), dawniej Żłobista Przełączka; Nižná Zlobná štrbina; Untere Abgrundscharte; Keleti-Meredély-csorba. S. Najniższe zagłębienie w grani między Żłobistym Szczytem a Zachodnim Żelaznym Szczytem.
Żłobista Przełączka, Wyżnia Ludzie
Żłobista Przełączka, Wyżnia (ok. 2375 m); Vyšná Zlobná štrbina; Obere Abgrundscharte; Nyugati-Meredély-csorba. S. Najniższa przełączka między Rumanowym Szczytem a Żłobistym Szczytem.
Żłobisty Szczyt Ludzie
Żłobisty Szczyt (2433, 2426 m); Zlobivá; Martaspitze; Márta-csúcs. S. Najwyższy szczyt między Rumanowym Szczytem a Żelaznymi Wrotami, między Doliną Złomisk a Kaczą Doliną. Dawniej był on b. popularny wśród taterników (zwykła droga wiedzie z Doliny Złomisk). Pierwsze wejście: Mar…
żłób lodowcowy Ludzie
żłób lodowcowy (trog). Denna część doliny, którą posuwała się centralna, żłobiąca część lodowca. Po zniknięciu lodowca wyżłobiony teren wygląda w profilu jak olbrzymia litera U.
Żmuda Antoni Józef Ludzie
Żmuda Antoni Józef (15 V 1889 Ludwinów k. Krakowa - 15 XII 1916 w Siedmiogrodzie wskutek wypadku w wojsk. laboratorium bakteriologicznym, poch. 1917 w Krakowie). Botanik (UJ, dr 1916), florysta, briolog, paleobotanik. Autor wielu prac nauk. z różnych dziedzin i terenów, głównie…
Żółta Czuba Ludzie
Żółta Czuba (1939, 1941 m); Žltá kopa; Portky-Spitze, Gelbe Kuppe; Zsolta, Sárga-kúp. S. Niepozorny szczyt w dolnej części Bździochowej Grani, w miejscu gdzie grań ta biegnąc od Kołowego Szczytu ku pn.-zach. skręca ku pn. Ż.C. wznosi się na pn.-wsch. od Czarnego Stawu Jaworowego…
Żółta Igła Ludzie
Żółta Igła. P. Niewielka ale wybitna i samodzielna turnia w żebrze skalnym na zach. stokach Żółtej Turni, zaraz na pr. (pd.) od prawego z dwóch wielkich żlebów, na wsch. od pn. brzegu Czarnego Stawu Gąsienicowego. Wspinaczka na Ż.I. jest dość popularna wśród taterników, zwł. na…
Żółta Kotlina Ludzie
Żółta Kotlina (1950, 1935 m); Žltá kotlinka. S. Najwyżej położona kotlina Doliny Białych Stawów, w jej pd.-zach. kącie, poniżej wsch. ściany Jagnięcego Szczytu. Na dnie Ż.K. leży Żółty Stawek. Nazwa Ż.K.: od Żółtego Stawku.
Żółta Ławka Ludzie
Żółta Ławka (ok. 2310 m); Žltá lávka; Gelbe Bank; Sárga-pád. S. Wąska przełęcz między Drobną Turnią a Żółtym Szczytem. Jest łatwo dostępna ze Staroleśnej Doliny.
Żółta Przełęcz Ludzie
Żółta Przełęcz (2028, 2026 m). P.Między Wierchem pod Fajki a Żółtą Turnią. Stanowi najniższe zagłębienie grzbietu między Granatami a Żółtą Turnią. Turystom daje dogodny dostęp (od strony Czarnego Stawu Gąsienicowego) do Żółtej Turni, a taternikom do Wierchu pod Fajki. Nazwa Ż.P.…
Żółta Ściana Ludzie
Żółta Ściana (2169 m); Žltá stena; Gelbe Wand; Sárga-fal. S. Samoistna turnia wyrastająca z dolnych partii pn.-wsch. stoków Pośredniej Grani. Wznosi się swą pn. ścianą nad górną częścią Doliny Małej Zimnej Wody i dolnym odcinkiem Lodowej Dolinki. Ścianą tą prowadzą nadzw. trudne…
Żółta Ściana, Mała Ludzie
Żółta Ściana, Mała, także Kozia Kazalnica; Malá Žltá stena. S. Niepozorny czubek w dolnej części wsch. filara Pośredniej Grani, opadający wysoką, urwistą ścianą czołową owego filara w kierunku górnej części Wielkiego Łomnickiego Ogrodu w Dolinie Małej Zimnej Wody. Poprzez ową śc…