Litera A
Antoniewicz Włodzimierz Ludzie
Antoniewicz Włodzimierz (15 VII 1893 Sambor - 20 V 1973 Warszawa). Wybitny archeolog, prof. UW, czł. PAU i PAN, autor b. licznych prac z zakresu archeologii, muzeologii, etnografii itd., działacz krajozn. i tur. w AKT, PTT i PTK, czł. hon. PTTK (1965). W 1912 jako student był ki…
antymonit Geologia
Siarczek antymonu, należący do grupy » błyszczów. Niekiedy towarzyszą mu drobniutkie wpryśnięcia złota lub srebra, występujące np. w górnych partiach Krywania, także w okolicach Mnicha. Te ilości kruszcu są minimalne, nieopłacalne do eksploatacji. Również w Tomanowej Dolinie, w…
Anusine Oczko Woda
Anusine Oczko;wyjątkowo Suchy Staw Bystry; Anitino očko jest nazwą używaną przez pasterzy lipt. przed 1935. Anusine Oczko jest jej kalką. Młodziejowski używał przejściowo nazwy Suchy Staw Bystry (od Suchego Zadku). Pomiary Jerzego Młodziejowskiego z 1935 (w nawiasach powojenne p…
aplit Geologia
Jasnej barwy, b. kwaśna, drobnoziarnista skała żyłowa, pochodzenia hydrotermalnego, wchodząca w skład granitu tzw. strefy brzeżnej pegmatytowo-aplitowej. Granit taki występuje np. na Żółtej Turni, na zboczach Małej Koszystej, w okolicy Skrajnej Turni, na stokach Krywania, a takż…
apollo Zwierzęta
apollo (pełna nazwa: niepylak apollo, Parnassius apollo), z rodziny paziowatych (Papilionidae). Motyl dzienny żyjący w Polsce tylko w Tatrach i Pieninach, w Słowacji również, ale ponadto w in. częściach Karpat oraz tu i owdzie na niżu; chroniony ustawowo w obu krajach. Skrzydła…
Apostoł-Staniszewska Jadwiga Ludzie
Apostoł-Staniszewska Jadwiga (22 XII 1913 Nowy Targ - 2 II 1990 tamże). Nauczycielka (Seminarium Nauczycielskie w Nowym Targu 1934), uczyła w szkole podst. w Nowogródku (1934-39). Po wybuchu II wojny świat. wróciła do Nowego Targu. W czasie okupacji niem. uczestniczyła od paździ…
Apostoły Miejsca
Apostoły;Turniczki w górnej części zach. grani Bujaczego Wierchu. Najwyższa (wsch.) z nich stanowi zach. (wyższy) wierzchołek Bujaczego Wierchu.
archiwa
archiwa . Na Podtatrzu istniało do niedawna wiele a. (miejskich, gminnych, powiatowych, kościelnych, szkolnych, rodzinnych itd.) z dokumentami dotyczącymi przeszłości Podtatrza i Tatr. Wskutek wojen i in. wypadków niektóre a. uległy zniszczeniu, a zbiory wielu innych przeniesion…
Asbóth Johann Ludzie
Asbóth Johann (13 XII 1768 Nemeskő = Nemescó, Węgry - 19 VI 1823 Zombor, Węgry, potem Sombor, Jugosławia). Przyrodnik (mineralog, botanik, zoolog), prof. w liceach w Lewoczy i następnie w Kiezmarku (1796). Chodził po Tatrach z Tomaszem Maukschem, Grzegorzem Berzeviczym, Samuelem…
Ascherson Paul Ludzie
Ascherson Paul (4 VI 1834 Berlin - 6 III 1913 Berlin). Niem. botanik, prof. uniw. w Berlinie, wybitny znawca flory Europy środk., współautor 12-tomowego dzieła Synopsis der mitteleuropäischen Flora (Leipzig 1896-1939). W 1864 odbył podróż bot. przez Podhale w Tatry, na Spisz i w…
asekuracja Terminologia
asekuracja lub zabezpieczanie. W taternictwie i alpinizmie jest to zabezpieczanie się wspinaczy na wypadek pośliznięcia czy odpadnięcia w stromym terenie górskim. Asekurację wykonuje się zwykle za pomocą liny, którą są związani taternicy czy alpiniści. Rozróżnia się a. sztywną i…
Asnyk Adam Ludzie
Asnyk Adam (11 IX 1838 Kalisz - 2 VIII 1897 Kraków, poch. w grobach zasłużonych na Skałce). Poeta i dramaturg , dr filozofii, taternik. Od 1858 brał udział w antycarskiej konspiracji polit., a podczas powstania w 1863 był czł. "czerwonego" Rządu Narodowego. W 1870 osiadł w Krako…
Asocjacja Słowiańskich Towarzystw Turystycznych Organizacje
Asocjacja Słowiańskich Towarzystw Turystycznych (ASTT). W 1924 na konferencji PTT i KČST w Zakopanem na temat współpracy tych dwóch towarzystw, wynikła ich wspólna inicjatywa, aby powołać do życia szerszą organizację międzynar. o podobnych celach. Na zaproszenie PTT i KČST odbył…
aster alpejski Rośliny
aster alpejski (Aster alpinus), z rodziny Złożonych (Compositae). Niewysoka, 15-30 cm, roślina b. podobna kształtem liści i koszyczków kwiatowych do kozłowca, ale koszyczki kwiatowe astra mają kwiaty języczkowe barwy fioletowej, a nie żółtej, jak u kozłowca. Inne różnice uchwytn…
Auer Karol Ludzie
Auer Karol (ok. 1818 - po 1857). Czes. rysownik i litograf, który przed 1838 osiadł we Lwowie. Rysował wiele widoków, m.in. z Sądecczyzny, a litografował z rysunków własnych i in. rysowników. Nie wiadomo, czy sam był w Tatrach, gdyż litografie trzech widoków tatrz. w dziele Alek…
Augustini Ludzie
Augustini . Śląska rodzina niem., z której wywodzi się » Christian Augustini ab Hortis, założyciel jej spiskiej gałęzi. Christian i jego prawnuk Samuel junior w XVII i XVIII w. należeli do czołowych badaczy Tatr i Podtatrza, a in. członkowie tej rodziny również odegrali ważne ro…
Augustini ab Hortis Christian Ludzie
Augustini ab Hortis Christian (6 XII 1598 Neisse = Nysa na Śląsku, a nie Kiezmark - 21 VIII 1650 Wielka Łomnica na Spiszu, poch. tam w ewang. kościele). Lekarz i przyrodnik. W 1620 otrzymał doktorat z medycyny w Bazylei, po czym praktykował na Śląsku i tam się ożenił, a w 1622 w…
Augustini ab Hortis Samuel junior Ludzie
Augustini ab Hortis Samuel junior (5 lub 26 VIII 1729 Wielka Łomnica - 5 III ,10 IV lub 5 VIII1792 Sobota Spiska), prawnuk » Christiana Augustiniego. Z wykształcenia prawnik i teolog, z zamiłowań mineralog, w 1758-61 nauczyciel i subrektor w liceum w Kiezmarku, w 1761-92 ewang.…
Augustyn Jan Ludzie
Augustyn Jan (21 VI 1861 Rzeszów - 25 VIII 1934 Kraków). Drukarz (w 1884-1929 pracownik Drukarni "Czasu" w Krakowie), działacz organizacji drukarzy krak., przewodnik po Krakowie, kolekcjoner, malarz amator. Kolekcjonował różnego rodzaju materiały (ikonograficzne, drukowane, ręko…
Augustyniak Tadeusz Ludzie
Augustyniak Tadeusz (1 III 1930 Kraków). Instruktor pilot samolotowy i śmigłowcowy, od 1959 pracownik, a potem kier. Zespołu Lotnictwa Sanitarnego przy Woj. Kolumnie Transportu Sanitarnego w Krakowie. W 1962 uczestniczył w sanitarnych dyżurach śmigłowca w czasie mistrzostw FIS w…
Augustynowicz Aleksander Ludzie
Augustynowicz Aleksander (7 II 1865 Iskrzynia, pow. Krosno - 23 VIII 1944 Warszawa). Malarz. Studia malarskie odbył w Krakowie i Monachium. Wystawiał często w kraju i za granicą. Malował portrety, kompozycje rodzajowe o tematyce wiejskiej i pejzaże z różnych okolic Polski, m.in.…
Augustynowicz-Dąbrowska Władysława Ludzie
Augustynowicz-Dąbrowska Władysława (15 V 1901 Kraków - 5 X 1980 tamże). Malarka. Studia malarskie odbyła w kraju (m.in. u swego stryja Aleksandra Augustynowicza) i w Wiedniu. Od 1925 często wystawiała w kraju i za granicą. Malowała portrety, pejzaże, kompozycje kwiatowe i projek…
ausser
ausser . Żargonowe wyrażenie tatern. (z niem.: ausserordentlich schwierig), oznaczające drogę nadzwyczaj trudną (V) wg skali trudności stosowanej przez taterników. Wyrażenie to było powszechnie używane przez taterników pol. w latach międzywoj., a potem ustąpiło stopniowo wyrażen…
austriacki zabór
austriacki zabór . W okresie rozbiorów Polski najwcześniej zostały od niej oderwane m.in. Tatry Pol. i Podtatrze Pol. Już w 1769 wojska austr. zagarnęły ówczesną pol. część Spisza (starostwo spiskie z odpowiednią częścią Tatr), a w 1770 zajęły starostwo nowotarskie (z Tatrami Po…
autoasekuracja Terminologia
W taternictwie i alpinizmie jest to zabezpieczanie (asekuracja) wspinacza przez samego siebie, i to różnego rodzaju: 1) dodatkowe zabezpieczenie (np. przywiązanie się pętlą do haka lub bloku) na stanowiskach asekuracyjnych lub na biwakach w urwistym terenie; 2) przy poruszaniu s…
Aven Wydawnictwa
"Aven" . Czasopismo speleol. (powiel.), wydawane nieregularnie w Częstochowie od 1966 do 1972 i 1977 (10 numerów, 8 zeszytów). Zawiera materiały z zakresu taternictwa jask. i speleologii. Wyd.: Speleoklub PTTK w Częstochowie, Speleoklub w Dąbrowie Górniczej i Zagłębiowski Klub T…
awen Terminologia
awen (z franc. aven). Niegdyś dość rozpowszechniony, ale w pol. języku zbyteczny synonim właściwego terminu speleol.: » studnia krasowa lub po prostu studnia, której otwór znajduje się na powierzchni terenu.
Axentowicz Teodor Ludzie
Axentowicz Teodor (13 V 1859 Braszów w Siedmiogrodzie, Rumunia - 26 VIII 1938 Kraków). Malarz (studia malarskie w Monachium i Paryżu), w 1895-1934 prof. ASP w Krakowie. Dużo wystawiał w kraju (m.in. w Zakopanem) i za granicą. Znany zwł. jako portrecista, a poza tym z obrazów z ż…