Litera Ś
ściana Terminologia
B. stromy stok szczytu lub turni, w typowym przypadku od piargów u podnóża góry do jej wierzchołka. Największa ściana tatrz. ma ok. 900 m wys. (pn. ściana Małego Kiezmarskiego Szczytu).
ściana czołowa Terminologia
ściana czołowa lub czoło (niewłaściwie czołówka). Ściana skalna, jaką opada na piargi dolna część filara skalnego, bocznej grani szczytu itp.
ściana stawiarska Terminologia
Duży, stromy, zazwyczaj skalisty próg doliny, ponad którym znajduje się jeden lub więcej stawów.
ścianka Terminologia
Niewielki, b. stromy (zbliżony do pionu) odcinek zbocza górskiego lub ściany, zazwyczaj skalisty. Także podobne fragmenty terenu górskiego w kominach, żlebach itd.
ścianowy Terminologia
W terminologii tatern. jest to przymiotnik od terminu tatern.: ściana, np. droga ścianowa (tj. prowadząca ścianą).
Ściborowski Władysław
Ściborowski Władysław (1833 Kraków - 1903 tamże). Lekarz w Krakowie, przez wiele lat ordynował w lecie w Szczawnicy.W 1864-97 często pisał o Szczawnicy w czasopismach lek. i in., ale również o Zakopanem: Kilka słów o Zakopanem, zwłaszcza pod względem klimatycznym i leczniczym ("…
ścieki
ścieki w Tatrach powstają głównie w budynkach zamieszkanych: schroniska, hotele, restauracje, bufety, domy wczasowe, sanatoria, klasztory, osiedla wojskowe, budynki personelu leśnego i prywatne, stacje kolei linowych, placówki nauk. itd. Ponadto występują również przy obozowiska…
ścieżki
ścieżki, w gwarze podh. chodnik lub perć (plur. perci albo percie ). W Tatrach ś. są różnego pochodzenia i były lub są użytkowane do wielu celów. Są więc ś. pasterskie, turystyczne, leśne (do celów gospodarki leśnej), a dawniej również górnicze i myśliwskie, poza tym ś. dzikiej…
Śląski Dom
Śląski Dom (ok. 1670 m) lub Śląskie Schronisko, a dawniej także Śląska Gospoda i Wielickie Schronisko; Sliezsky dom; Schlesierhaus; Sziléziai-ház. S. Trzecie z kolei schronisko tur. w Wielickiej Dolinie, nad pd.-zach. brzegiem Wielickiego Stawu. Nazwa Ś.D. pochodzi stąd, że pier…
Ślebodowy Most
Ślebodowy Most (832 m), Ślebodów Most. S. Most na Ślebodowym Potoku, tuż powyżej jego ujścia do Bielskiego Potoku. Przez most ten przebiega Droga Wolności, nieco na wsch. od dolnego końca wsi Zdziar.
Ślebodowy Potok
Ślebodowy Potok lub Ślebodów Potok, dawniej błędnie Żlebadowski Potok. S. Wypływa z » Bachledzkiej Doliny w Magurze Spiskiej i nieco poniżej wsi Zdziar uchodzi do Bielskiego Potoku jako jego lewoboczny dopływ, naprzeciw pn.-wsch. stoków Tokarni w Tatrach Bielskich.Nazwy Ślebodow…
Śledziewska Ewa
Śledziewska Ewa (20 V 1933 Kraków), żona »Romana Śledziewskiego. Taterniczka, alpinistka, wieloletnia red. "Taterniczka", chemik (dr hab., doc. UJ).Działalność tatern., alpin. i tur. rozwinęła w następujących górach: Tatry, Alpy, Hindukusz (w 1966), Hoggar w Algierii (1986). Jak…
Śledziewski Roman
Śledziewski Roman (17 X 1931 Nowy Bytom). Taternik, alpinista, elektronik i fizyk (dr). W taternictwie był najbardziej aktywny w 1952-66, dokonując m.in. I wejścia wprost od pn. na Jaworową Przełęcz (w 1955 z Jackiem Żukowskim), II wejścia środkiem Kazalnicy Mięguszowieckiej, VI…
Ślepy Stawek
Ślepy Stawek 1379, 1375 m; Slepé pleso; Blinder See. S. Mały stawek położony ponad sto m na pn.-zach. od Szczyrbskiego Jeziora i ok. 30 m wyżej od niego za wąskim wałem morenowym, wśród lasu i niezbyt szerokiego pasa kosodrzewiny.Ś.S. jest obecnie już całkowicie zatorfiony i wyk…
Ślepy Żleb
Ślepy Żleb. P. Wybitny żleb w środk. partiach muru skalnego na prawo (pn.-zach.) od Mułowych Spadów, między Twardą Ścianą a Dziurawymi Czubami. Spod wsch. brzegu Szerokiego Upłaziańskiego żleb ten spada ku Wielkiej Świstówce w Miętusiej Dolinie, ale kończy się "ślepo" w połowie…
Ślewiński Władysław
Ślewiński Władysław (1 VI 1856 Białynin k. Sochaczewa - 24 III 1918 pod Paryżem, poch. w Paryżu na cment. w Bagneux). Malarz, od 1888 we Francji, gdzie obracał się w kręgu P. Gauguina i malował dużo w Bretanii. W 1905-07 był w Krakowie i Poroninie, a w 1908-10 w Warszawie jako p…
Ślimak Wojciech
Ślimak Wojciech (ok. 1838-1840 Zakopane - IX 1896 tamże). Góral zakop., przewodnik tatrz., za czasów ks. Józefa Stolarczyka był kościelnym w Zakopanem.W 1860-90 był jednym z lepszych przewodników tatrz., klasy II w 1875, klasy I w 1886. Dużo chodził po Tatrach, m.in. z ks. Stola…
ślimaki
ślimaki (Gastropoda ). Gromada należąca do typu mięczaków (Mollusca ). Zwierzęta bezkręgowe, w Tatrach prawie wyłącznie lądowe: na 92 bytujące gatunki tylko 4 żyją w wodzie. Większość ś. tatrz. posiada skorupkę, ale są i ś. nagie, bezskorupowe, gł. z rodziny pomrówiowatych (Lima…
Ślósarski Antoni
Ślósarski Antoni (14 VII 1843 Wronowice, woj. sieradzkie - 8 IX 1897 Warszawa). Zoolog (warsz. Szkoła Główna 1867), w 1869-86 asystent prof. Augusta Wrześniowskiego na Uniw. Warsz., czł. założyciel Kasy Mianowskiego, nauczyciel w warsz. szkołach średnich i urzędnik. W 1888 był j…
śluzowce Rośliny
Proste organizmy roślinne z pogranicza świata roślin i zwierząt. Obdarzone w stanie wegetatywnym ruchem pełzającym zbliżają się do zwierząt, tworzeniem zarodników - do roślin. Są bezchlorofilowe, podobnie jak grzyby i bakterie. Żyją na rozkładającej się materii organicznej: na m…
Śmiałek Janusz
Śmiałek Janusz (11 IX 1940 Warszawa - 26 IX 1997 Tatry). Taternik, alpinista, grotołaz, przewodnik i ratownik tatrz. Dr matematyki (AGH), trener alpinizmu. Organizator (1978) i pierwszy kierownik Sekcji Ratowników Jaskiniowych Grupy tatrzańskiej GOPR, członek TOPR, Studenckiego…
Śmiałowska Zofia
Śmiałowska Zofia, ze Zgórskich (19 II 1905 Czerniowce - 23 X 1979 Zakopane), pierwsza żona » Rudolfa Śmiałowskiego. Inż. rolnik, w czasie II wojny świat. żołnierz AK, w 1944 uczestniczka Powstania Warsz., od X 1944 zamieszkała w Zakopanem.W 1955-70 pracowała w dyrekcji Tatrz. Pa…
Śmiałowski Rudolf
Śmiałowski Rudolf (20 II 1903 Lwów - 5 XI 1980 Kraków). Architekt (Politechn. Lwow. 1929), pod okupacją niem. do 1944 prowadził tajne nauczanie i był żołnierzem AK, walczył w Powstaniu Warsz. Od X 1944 mieszkał w Zakopanem, gdzie od końca X 1944 do końca XI 1945 był współorganiz…
śmieci
śmieci i wysypiska śmieci. Na obszarze Tatr ilość śmieci rozrzuconych w terenie i liczba wysypisk śmieci tak się wzmogły po II wojnie świat. (podobnie jak ilość » ścieków), że stały się jedną z ważnych przyczyn niszczenia przyrody tatrz. Śmiecenie przez zwiedzających Tatry może…
śnieg Terminologia
Pod wpływem temperatury powietrza, wiatrów i in. czynników ś. w górach przybiera rozmaitą postać i konsystencję. Najważniejsze dla turystów i narciarzy gatunki ś. są następujące: 1. ś. puszysty czyli puch, tj. ś., który świeżo spadł przy mrozie i jeszcze nie osiadł; 2. ś. zsiadł…
śnieg barwny Terminologia
W krajach polarnych i wysokich górach spotyka się nieraz większe lub mniejsze przestrzenie śniegu zabarwionego na czerwono, zielono, żółto, brązowo itd. W okolicach podbiegunowych pola czerwonych śniegów ciągną się nieraz kilka kilometrów, w górach natomiast barwne plamy na śnie…
śnieg wieczny Terminologia
Bywają lata, a nawet wiele lat z rzędu, kiedy niektóre płaty śniegowe w Tatrach leżą nie topniejąc w ciągu sezonów letnich. Płaty takie nazywa się czasem "wiecznym śniegiem", aczkolwiek nie w dosłownym znaczeniu. Słynna z takich "wiecznych śniegów", a nawet rzekomego "lodowczyka…
śniegołomy Terminologia
Zniszczenia w drzewostanie spowodowane przez wielkie opady śniegowe. Wczesne jesienne opady śniegu, kiedy jeszcze liście nie opadły z drzew, łamią gałęzie i konary nadmiernie obciążone śniegiem. Zdarza się to nieraz i w lecie, np. w Zakopanem w 1966, kiedy 29 i 30 czerwca, w sam…
Śnieżna Dolina
Śnieżna Dolina; Ladová dolinka; Eistal, Grosses Eistal; Jég-völgy, Kis-Jég-völgy. S.Najtrudniej dostępna dolina tatrz., wcięta od pn. w masyw Lodowego Szczytu; otaczają ją: Śnieżne Turnie, Śnieżny Szczyt, Lodowy Zwornik i Kapałkowe Turnie. Jest doliną wiszącą i stanowi orogr. lw…
Śnieżna Jaskinia
Śnieżna Jaskinia (1701 m). P. Jaskinia w górnej części Doliny Małej Łaki, z otworem nieco powyżej Przechodu, na zach. zboczu dolnej części Wyżniej Świstówki, naprzeciw wylotu Koprowego Żlebu. Aktualnie jest to najniższe wejście do Wielkiej Jaskini Śnieżnej. Otwór, zwykle nawet w…
Śnieżna Jaskinia, Wielka
Śnieżna Jaskinia, Wielka (otwory na wys. 1701, 1852, 1875 i 1906 m). P. Najgłębsza (od r. 1959) jaskinia Tatr i Polski (deniwelacja 814 m (-807; +7 m) i (od 1995) najdłuższa (ponad 20 km). Jaskinia znajduje się w masywie Małołączniaka (Czerwone Wierchy). Jej trzy dolne otwory zn…
śnieżna, pokrywa Terminologia
Ok. 35% wszystkich opadów w Tatrach przypada na śnieg. Im wyżej, tym dłużej trwa okres p.ś. Np. Nowy Targ ma rocznie przeciętnie 106 dni z p.ś., Poronin 129, Zakopane 138, Kościelisko 144. Ogólnie można przyjąć, że na Podhalu szata śnieżna trwa ok. 4 miesięcy, a w Tatrach ok. 6-…
Śnieżna Przełęcz
Śnieżna Przełęcz (2341 m); Ladové sedlo; Eistaler Scharte; Jég-völgyi-csorba. S. Najniższe wcięcie w grani między Śnieżnym Szczytem a Baranimi Rogami. Przejście przez Ś.P. stanowi połączenie Czarnej Doliny Jaworowej z Doliną Pięciu Stawów Spiskich i już ok. 1800 było znane jurgo…
Śnieżna Studnia
Śnieżna Studnia (Kościół - nazwa góralska; Jaskinia pod Kotlinami) (1756 i 1748 m). P. Jaskinia w pn.-wsch. stokach Małołączniaka (Czerwone Wierchy), otwory znajdują się poniżej Kotlin, w górnej części urwiska którymi K. opadają do Świstówki. Według stanu badań z końca 1998 r. j…
Śnieżne Kopy
Śnieżne Kopy (2322 m), dawniej Śnieżna Kopa; Snežné kopy, dawniej Snežná kopa; Eisernetorschneekoppe; Vaskapu-hócsúcs. S.Grupa trzech turni między Wschodnimi a Zachodnimi Żelaznymi Wrotami.Od zach. (od Zachodnich Żelaznych Wrót) ku wsch. są to kolejno: Mała Śnieżna Kopa (Malá Sn…
Śnieżne Turnie
Śnieżne Turnie; Snehové veže; Schwarzseetürme; Fekete-tavi-tornyok. S. Trzy wybitne turnie w pn. grani Śnieżnego Szczytu: Wielka Śnieżna Turnia (2337 m), Pośrednia Śnieżna Turnia (ok. 2240 m) i Mała Śnieżna Turnia (ok. 2160, 2160 m). Stanowią one wsch. ograniczenie Śnieżnej Doli…
śnieżniki Geologia
Są to mniejsze lub większe płaty (pola) twardego śniegu, firnu i lodu firnowego, leżące zazwyczaj w głębokim cieniu kotłów skalnych i zagłębień u podnóża skalnych ścian. Trwałość ś. jest różna, niektóre po paru latach giną, inne istnieją wiele lat. Długość i szerokość ś. jest wy…
Śnieżny Szczyt
Śnieżny Szczyt (ok. 2460, 2467 m); Snehový štít; Schneespitze; Hó-csúcs. S. W gł. grani Tatr Wys. między Wyżnią Lodową Przełęczą a Śnieżną Przełęczą, w grupie Lodowego Szczytu. Od Ś.S. ku pn. odgałęzia się długa boczna grań, w której wznoszą się Śnieżne Turnie.Pierwsze wejście:…
Śpiąca Góra
Śpiąca Góra (1186 m). P. Płaskie wzniesienie na wsch. stokach Krokwi, wysoko ponad dnem Doliny Bystrej. Na Ś.G. stoi pustelnia (z kaplicą) braci » Albertynów.
śpiący rycerze
śpiący rycerze lub śpiące wojsko. Jest to temat licznych bajek i podań lud., występujących w wielu krajach eur. i w różnych okolicach Polski. W Tatrach opowiadania takie mówią o uśpionym wojsku króla Bolesława Chrobrego lub króla Bolesława Śmiałego, a czasem nie wymieniają króla…