Zwierzęta
apollo Zwierzęta
apollo (pełna nazwa: niepylak apollo, Parnassius apollo), z rodziny paziowatych (Papilionidae). Motyl dzienny żyjący w Polsce tylko w Tatrach i Pieninach, w Słowacji również, ale ponadto w in. częściach Karpat oraz tu i owdzie na niżu; chroniony ustawowo w obu krajach. Skrzydła…
biedronki Zwierzęta
Niewielkie okrągławe chrząszczyki, z których najbardziej znana jest czerwona w czarne plamki biedronka siedmiokropka (Coccinella septempunctata), zwana czasem potocznie bożą krówką lub zazulką. Dość pospolita jest także b. dwukropkowa (C. bipunctata). B. są ogromnie pożyteczne,…
biegacze Zwierzęta
biegacze (Carabidae), często nazywane niesłusznie szczypawkami. Należą do chrząszczy (Coleoptera), wszystkie mają długie nogi i dzięki temu b. szybko biegają - stąd nazwa. Tylko bardziej znane gatunki mają pol. nazwy. W Tatrach jest wiele b. i często się je widuje, z racji późne…
bielinki Zwierzęta
Motyle dzienne o skrzydłach białej lub żółtawej barwy. Należy do nich m.in. rodzaj bielinek (Pieris), którego 4 gatunki żyją w Tatrach. Najpospolitszy i najbardziej znany jest bielinek kapustnik (Pieris brassicae), na górnej parze skrzydeł ma ciemne plamki i ciemne górne rogi. U…
bocian biały Zwierzęta
bocian biały (Ciconia ciconia), z rodziny bocianów (Ciconiidae). W samych Tatrach i tuż u ich podnóża nie przemieszkuje, gł. z powodu braku większych podmokłych otwartych łąk. Ale już w odległości kilkunastu km od Tatr można go zobaczyć, np. w okolicach Nowego Targu, Czarnego Du…
bocian czarny Zwierzęta
bocian czarny (Ciconia nigra), nazywany też hajstrą, różni się od poprzedniego upierzeniem czarnym o metalicznym połysku, tylko pierś i brzuch są białe; dziób i nogi czerwone, podobnie jak u bociana białego. Gnieździ się zazwyczaj na brzegach lasu, grup drzew, niekiedy pod samym…
bydło Zwierzęta
Chów b. na Podhalu jest - ze względu na przemysł uzdrowiskowo-tur. - nastawiony gł. na uzyskiwanie nabiału, a ubocznie tylko na mięso. Rasą hodowaną jest polska rasa czerwona, najlepiej się tutaj nadająca, wytrzymała na klimat, odporna na choroby i mało wymagająca jeśli chodzi o…
chruściki Zwierzęta
Owady nadwodne. Larwy ich budują sobie rodzaj małych rurek, pozlepianych z kamyczków, słomek, kawałeczków drewna, ziarnek piasku, cząstek liści, a nawet malutkich muszelek. Cały odwłok larwy ukryty jest w tym rurkowatym "domku", tylko z jednego końca wystaje twarda opancerzona g…
chrząszcze Zwierzęta
Owady występujące w Tatrach dosyć licznie i we wszystkich piętrach roślinności. Wg Mariana Łomnickiego w piętrze reglowym żyje ok. 500 gatunków ch., w piętrze kosówki 106, a w piętrze hal i turni razem już tylko 67. Ostre warunki klimatu górskiego, skrócony okres wegetacji, zwię…
dzięcioły Zwierzęta
Należą do rodziny dzięciołowatych (Picidae). Są to jedne z najbardziej użytecznych ptaków leśnych: oczyszczają drzewa z owadzich szkodników. Odznaczają się mocnym, twardym dziobem, zbliżonym w kształcie do dłuta, długim językiem, sięgającym czasem kilkunastu cm (świetnym narzędz…
jaskółki Zwierzęta
Jedyna, jaka się trafia w Tatrach, to jaskółka oknówka (Delichon urbica). Na ogół nawet na Podtatrzu j. nie są częste. W Tatrach po II wojnie świat. wiadomo o ich gniazdowaniu tylko w kilku miejscach: na Kalatówkach pod dachem hotelu, na Łysej Polanie na dawnym budynku słow. str…
jeleń Zwierzęta
Duże zwierzę ssące o rdzawo-brunatnej sierści; samiec (byk) ma na głowie pokaźne rogi (poroże), samica (łania) ich nie posiada. Okres godowy czyli rykowisko jeleni w Tatrach odbywa się w jesieni, zrzucanie rogów w zimie. Zdaniem zoologów właściwa tatrz. rasa jelenia karp. w duży…
jętki Zwierzęta
Owady nadwodne, których larwy żyją w wodzie potoków, jezior, w mokrym środowisku kamienistym, rzadziej w niektórych młakach. Znana i prawie przysłowiowa jest jętka jednodniówka (Ephemera vulgata), nie pobierająca pokarmu, bo ma zarośnięty pyszczek. Żyje tylko dopóty, dopóki nie…
komary Zwierzęta
Nieliczne w Tatrach; jeden tylko gatunek, Aedes pullatus, można nazwać górskim, gdyż zalatuje on powyżej górnej granicy lasu. Kilka in. gatunków trzyma się głównie regli. Komar kłujący (Culex pipiens), którego samica odżywia się krwią ludzką i zwierzęcą, w Tatrach Pol. jest b. r…
korniki Zwierzęta
Drobne chrząszczyki, wśród nich jeden z najgroźniejszych szkodników leśnych. Istnieje kilkadziesiąt gatunków korników, m.in. zakorki, rozwiertki, cetyńce. W Tatrach k. najbardziej zagrażają świerkom, stanowiącym gł. składnik drzewostanu, szczególnie w górnym reglu. Nie licząc in…
koszatka Zwierzęta
koszatka (Dryomys nitedula), z rodziny pilchowatych (Muscardinidae). Zwierzątko ssące, długości ok. 10 cm, z puszystym ogonkiem tejże długości co ciało, barwy jasnobrunatnej z białawym brzuszkiem. Należy do gryzoni, żywi się nasionami leśnymi, orzechami, buczyną itp. Jest zupełn…
kozica Zwierzęta
kozica (Rupicapra rupicapra), należy do rodziny pustorożców (Cavicornia). Wielkością i kształtem zbliżona jest do dużej i tłustej kozy. Zamieszkuje wysokie, skaliste góry Europy i Azji Mniejszej, w Polsce jedynie Tatry, w Słowacji rodzime k. są również tylko w Tatrach, zaś w inn…
koziorożec Zwierzęta
Zwierzę to, sprowadzone z Alp, było przez jakiś czas hodowane w zwierzyńcu księcia Hohenlohego w Jaworzynie Spiskiej, również po jego śmierci, ale potem wyginęło w Tatrach. Sprowadzone w Tatry Słow. po II wojnie świat. koziorożce kaukaskie również wkrótce wyginęły. Koziorożce, s…
kózki Zwierzęta
Jedna z rodzin należących do chrząszczy. K. mają charakterystyczne, zazwyczaj b. długie czułki (rożki), przeważnie odgięte w tył, i smukły, wydłużony odwłok o pokrywach często barwnych lub metalicznie lśniących. Niektóre żywią się drewnem, inne pyłkiem kwiatowym. Larwy niektóryc…
krzyżodziób Zwierzęta
krzyżodziób (Loxia), ptak z rodziny łuszczaków (Fringillidae). W Tatrach żyje głównie k. świerkowy (Loxia curvirostra), który jest tutaj b. pospolity. Trochę większy od wróbla, dziób ma skrzyżowany, o dłuższej i silniejszej części dolnej, przystosowany do szybkiego wyłuskiwania…
kwiczoł Zwierzęta
kwiczoł (Turdus pilaris), z rodziny drozdów (Turdidae). Niewielki ptaszek o brunatnym upierzeniu, żywi się jagodami, owadami, jałowcem. Żyje w lasach reglowych, jest osiadły, na jesieni i w zimie przelatuje w dużych stadach. Gnieździ się na drzewach, głos ma podobny do kwiczenia…
motyle Zwierzęta
Klimat górski Tatr odbił się wyraźnie na wyglądzie i biologii motyli (jak zresztą w całym tatrz. świecie roślin i zwierząt). M.in. występuje tu zjawisko melanizmu - ciemniejsze ubarwienie w porównaniu z takimi samymi gatunkami m. na niżu, np. pospolite bielinki (Pieris), ciemnie…
mrówki Zwierzęta
Te pożyteczne owady w Tatrach są reprezentowane b. skromnie. Największa wśród tatrzańskich mrówka wielka czarna gmachówka (Camponotus herculeanus) jest zarazem jedną z najczęstszych. Drąży chodniki w pniach świerkowych, zwykle już obumarłych, ale często i w żyjących, jest więc p…
niedźwiedź brunatny Zwierzęta
niedźwiedź brunatny (Ursus arctos), z rodziny niedźwiedziowatych (Ursidae). Największe z żyjących obecnie w Tatrach (także na Babiej Górze i w Bieszczadach) zwierząt ssących. Żywi się przeważnie pokarmem roślinnym: owocami leśnymi, grzybami, pędami ziół i krzewów, chętnie jada m…
niedźwiedź jaskiniowy Zwierzęta
Żył w epoce lodowcowej w Europie, także i w Tatrach. Był znacznie większy od obecnie żyjącego niedźwiedzia brunatnego. Kości n.j. znajdują się niekiedy w jaskiniach tatrz., np. dość dużo w Magurskiej Jaskini. Nie wolno ich zabierać, ani poruszać z naturalnego położenia.
nietoperze Zwierzęta
nietoperze (Chiroptera). Jedyne ssaki zdolne do aktywnego lotu. W Europie żyją tylko nietoperze małe (Microchiroptera), z których w Polsce spotyka się jedynie mroczki (Vespertilionidae) i podkowce (Rhinolophidae). W Tatrach występuje tylko kilka gatunków mroczków, m.in. w jaskin…
nornica ruda Zwierzęta
Gryzoń, jeden z najliczniej występujących w tatrz. piętrach lasu i kosodrzewiny. Futerko na grzbiecie ma rude, po bokach szaropopielate, na brzuszku i piersiach białe. Żywi się nasionami, młodymi pędami i pączkami, bulwami i cebulkami roślinnymi. Jest większa niż ten sam gatunek…
orzechówka Zwierzęta
orzechówka (Nucifraga caryocatactes), z rodziny Krukowatych (Corvidae). Ptak wielkości kawki, o upierzeniu brunatnym w białe perełkowate cętki na piersiach i brzuchu. Gnieździ się gł. w górach, rzadko i nielicznie w niektórych okolicach niżowych. Masywny dziób ułatwia orzechówce…
owady Zwierzęta
Najliczniejsza z gromad zwierzęcych w Tatrach. W związku z klimatem górskim istnieją u o. różne przystosowania specjalne, np. dłuższy okres rozwojowy, pojawianie się w ciągu roku tylko jednej generacji u takich o., które na niżu wykształcają dwie generacje (m.in. motyle bielinki…
owce Zwierzęta
Owce podh. należą do rodzimej rasy owcy górskiej, tzw. cakli. Niekiedy bywają podrasowane owcą siedmiogrodzką lub fryzyjską. W nowoczesnym ujęciu hodowl. nie chodzi jednak właściwie o podrasowywanie, ale raczej o mieszańce z ras miejscowych, posiadające korzystne w hodowli cechy…
pleń Zwierzęta
Skupienie drobnych, ok. 0,5 cm długich gąsieniczek muchy pleniówki (Lycoria militaris, dawniej Sciara), zwanej też ziemiórką. Gąsieniczki te pozlepiane razem, tworząc czasem do metra długą wielowarstwową kolumnę, wędrują cienistymi leśnymi miejscami. Są barwy szaropopielatej z c…
pliszka górska Zwierzęta
pliszka górska (Motacilla cinerea), z rodziny pliszkowatych (Motacillidae). Niewielki ptaszek o uderzająco wydłużonym ogonku, którym nieustannie potrząsa przysiadając. Na grzbiecie jest ubarwiona popielato, od strony brzusznej żółtawo, samce mają czarne podgardle. Żyje nad wodam…
pluskwiaki Zwierzęta
Nadrząd owadów uskrzydlonych, niekiedy o skrzydłach zanikłych lub przekształconych. Wiele p. jest szkodliwych, ale są i pożyteczne, np. Periclus bioculatus, niszczyciel stonki. Do p. należą znienawidzone przez ogrodników i hodowców kwiatów, liczne gatunki mszyc (Aphidoidea), z k…
pluszcz kordusek Zwierzęta
pluszcz kordusek (Cinclus cinclus), z rodziny Pluszczowatych (Cinclidae). Niewielki ptaszek, zamieszkujący pobrzeża górskich potoków o czystej, szybko płynącej wodzie. Jest on barwy kasztanowoszarej z białą plamą na przodzie szyi i piersi, ogon ma b. krótki. Potrafi świetnie nur…
płochacz halny Zwierzęta
płochacz halny (Prunella collaris, Accentor alpinus), z rodziny Płochaczowatych (Prunellidae). Gatunek górski ogólnokarpacki. Ptak nieco większy od wróbla, barwy szarej i brązowej w plamki i kreseczki, pierś i boki rdzawoczerwone. Przebywa stale w górach, nawet w zimie. Wywodzi…
polnik tatrzański Zwierzęta
Mały gryzoń wysokogórski, odkryty w Tatrach krótko przed II wojną światową. Ciało jego, pokryte szarobrunatnawym futerkiem, mierzy 15-20 cm, przy czym sam ogon ma 5-7 cm. Pyszczek opatrzony jest długimi do 5 cm "wąsami" dotykowymi, tzw. wibrysami. P.t. podchodzi na najwyższe szc…
pstrąg Zwierzęta
pstrąg (Salmo trutta m. fario), z rodziny łososiowatych (Salmonidae). Ryba barwy ciemnooliwkowej w drobne czerwone plamki, zamieszkująca chłodne i bystre wody górskich potoków. Jedynie p. potokowy czyli strumieniowy (Salmo trutta m. fario) jest rodzimy w Tatrach. Poza potokami w…
ptaki Zwierzęta
Liczniejsze są w położeniach niższych, gdzie jest więcej zarośli i drzew liściastych. Im wyżej, tym p. występują mniej licznie, i tam gł. jako gatunki górskie, przystosowane do ostrego klimatu i trudnych warunków życia. W krainie uprawy i w reglu dolnym żyją przede wszystkim zna…
puchacz Zwierzęta
Największa z żyjących w Tatrach sów. Odznacza się charakterystycznymi pęczkami piór nad uszami, o wyglądzie rożków lub dużych rozchylonych uszu. P. w Tatrach jest ptakiem rzadkim i mało widywanym z racji nocnego trybu życia. Zamieszkuje lasy reglowe, gnieździ się w rozpadlinach…
ryjkowce Zwierzęta
Jedna z rodzin chrząszczy. Wśród r. często bywają gatunki szkodliwe: należący tu szeliniak jodłowy (Hylobius abietis) wgryza się i drąży korzenie jodeł i świerków powodując usychanie tych drzew. Szeliniak świerkowy (H. piceus), nadrach czarny (Otiorhynchus niger), a także O. cor…