Rośliny
agrest Rośliny
agrest (Ribes uva-crispa, R. grossularia), z rodziny Skalnicowatych (Saxifragaceae). Krzew kolczasty, dorastający ok. 1 m wys. Rodzima roślina tatrz. (nie pochodzi ze zdziczałych okazów ogrodowych), znana zresztą i z in. gór Polski i Europy. Owoce podobne do ogrodowego agrestu,…
aster alpejski Rośliny
aster alpejski (Aster alpinus), z rodziny Złożonych (Compositae). Niewysoka, 15-30 cm, roślina b. podobna kształtem liści i koszyczków kwiatowych do kozłowca, ale koszyczki kwiatowe astra mają kwiaty języczkowe barwy fioletowej, a nie żółtej, jak u kozłowca. Inne różnice uchwytn…
bagno Rośliny
bagno (Ledum palustre), z rodziny Wrzosowatych (Ericaceae). Od 0,5 do 1,5 m wys. krzew o intensywnej terpentynowej woni liści i łodyg. Kwiaty białe w baldaszkach ukazują się w czerwcu i lipcu. W samych Tatrach b. jest rzadkie, na wysokich torfowiskach Podtatrza nieco częstsze. R…
bażyna górska Rośliny
bażyna górska (Empetrum nigrum ssp. hermaphroditum), z rodziny Bażynowatych (Empetraceae). Niska, pokładająca się po ziemi krzewinka o drobniutkich zimnozielonych listkach ciasno na łodyżkach ustawionych. Kwiatki czerwonawe, malutkie, mało widoczne, kwitną wczesną wiosną. Owoc:…
borówki Rośliny
borówki (Vaccinium), z rodziny Wrzosowatych (Ericaceae). W Tatrach występują trzy gatunki: borówka czarna (Vaccinium myrtillus), zwana też czarną jagodą, a niekiedy - nawet w niektórych podręcznikach i florach - czernicą, ale ta ostatnia nazwa jest niesłuszna, przynależy bowiem…
brzoza Rośliny
brzoza (Betula), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Z 4 gatunków brzóz występujących w Tatrach tylko jeden - i to jako podgatunek - jest rośliną górską. Dwa gatunki tak znane i pospolite na niżu są unikatami w Tatrach. Są to: Brzoza brodawkowata (Betula pendula, B. verrucosa).…
buk Rośliny
buk (Fagus silvatica), z rodziny Bukowatych (Fagaceae). Drzewo o liściach okrągławych, lśniących, dorastające do 20 m wys., czasem i więcej. Niegdyś b. był stałym składnikiem regla dolnego Tatr, ale wytępiony przez rabunkową gospodarkę masowego wycinania na opalanie pieców hutn.…
daglezja Rośliny
daglezja (Pseudotsuga), z rodziny Sosnowatych (Pinaceae). Drzewo iglaste, sprowadzone z Ameryki. Ponieważ d. szybko rośnie, uznano ją za odpowiedni gatunek do prędkiego zadrzewienia rozległych zrębów tatrz. i ok. 1920 (?) wprowadzono ją do zalesień tatrz. Jednak obce warunki życ…
dębik ośmiopłatkowy Rośliny
dębik ośmiopłatkowy (Dryas octopetala), z rodziny Różowatych (Rosaceae). Krzewinka płożąca się, tj. pokładająca się po ziemi. Nazwa jej pochodzi stąd, że listki mają podobieństwo do malutkich liści dębu. D. jest reliktem z plejstoceńskiej epoki lodowej, pochodzi zaś z okolic ark…
goryczki Rośliny
goryczki (Gentianae), nazywane też, z łaciny, gencjanami. Należą do rodziny Goryczkowatych (Gentianaceae). W Tatrach rośnie kilkanaście gatunków g., kwitnących niebiesko, fioletowo i żółtawo. Nazwa goryczka jest pochodzenia góralskiego, nazwano tak goryczkę kropkowaną (Gentiana…
jałowiec Rośliny
jałowiec (Juniperus communis), z rodziny Cyprysowatych (Cupressaceae). W Tatrach tylko niezbyt wysokie krzewy, dwupienne, o b. ostrych igłach i czarnych, niebiesko owoszczonych "szyszkojagodach". Jest b. pospolity w reglach, zwł. dolnym. Ponad górną granicą lasu, szczególnie w p…
jarzębina Rośliny
jarzębina czyli jarząb (Sorbus aucuparia), z rodziny Różowatych (Rosaceae). Drzewo b. rozpowszechnione w Tatrach i na Podtatrzu. Rośnie w krainie uprawy (często także sadzona) i w reglu dolnym; w górnym b. rzadko jako pojedyncze wypłonione drzewka; u górnej granicy lasu i w pięt…
jaślinek Rośliny
jaślinek, inaczej urdzik (Soldanella), z rodziny Pierwiosnkowatych (Primulaceae). Niewielka roślinka o okragławych, skórzastych, zimotrwałych liściach i liliowych, frędzlowanych dołem dzwoneczkowatych kwiatach po 2, 3 do 5 na krótkich odgałęzieniach łodyżki. Kwitnie w reglach na…
jawor Rośliny
jawor (Acer pseudoplatanus), z rodziny Klonowatych (Aceraceae). Wysokie drzewo, dochodzące do 30-40 m. Kora jasnobrunatna, u starszych drzew łuszcząca się płatami, jakby strupowata. Liście o długich ogonkach, dłoniasto klapowane, z klapami nierówno zaostrzonymi i tępo piłkowanym…
jesion Rośliny
jesion (Fraxinus excelsior), z rodziny Oliwkowatych (Oleaceae). W gwarze podh.: jasień. Wyniosłe drzewo, o drobno i równo żłobkowanej szarej korze. Liście nieparzystopierzasto złożone, pączki szczytowe krótkie, trójkątne, czarne. Kwiaty zebrane w miotełkowate, wydłużające się w…
jeżyny Rośliny
jeżyny (Rubus), rzadziej ożyny lub ostrężyny, z rodziny Różowatych (Rosaceae). Kolczaste niewysokie krzewy o wydłużonych, pokładających się pędach płonnych, owocach czarnych lub czarniawych, nieraz siwo oszronionych, słodkich. W Tatrach jest parę gatunków j., wszystkie rzadkie l…
jodła Rośliny
jodła (Abies alba), z rodziny Sosnowatych (Pinaceae). Wysokie do 60 m drzewo o ciemnozielonych płaskich igłach, opatrzonych od spodu dwoma białymi, woskowymi prążkami. Występuje gł. na wapieniu, kwitnie w maju. Szyszki jej tym się różnią od świerkowych, że sterczą do góry; po do…
kosodrzewina Rośliny
kosodrzewina czyli kosówka (Pinus mugo, Pinus mughus), zwana też dawniej kosodrzewem. Należy do klasy Iglastych (Coniferae) czyli Szpilkowych, do rodziny Sosnowatych (Pinaceae). Krzew dorastający do 2, a czasem nawet do 3 m wysokości, o silnych, sprężystych, pokładających się ga…
kosodrzewina torfowa Rośliny
kosodrzewina torfowa (Pinus uncinata), z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Rośnie na torfowiskach podtatrz., np. na Borach Nowotarskich, Czarnodunajeckich, w okolicy Podspadów. Tu wszędzie jest krzewem, ale ten sam gatunek w Alpach występuje w postaci drzewiastej. Takie właśnie dr…
krokus Rośliny
krokus (Crocus) o bot. nazwie szafran, a przez górali podh. zwany niegdyś fijałkiem, kieluchem lub tulipankiem, zależnie od okolicy, należy do rodziny Kosaćcowatych (Iridaceae). Do niedawna istniał pogląd, że po pn. stronie Tatr występuje k. spiski (C. scepusiensis), zaś po pd.…
leszczyna Rośliny
leszczyna (Corylus avellana), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Krzew rozłożysty, wysokości do paru m, wydający znane orzechy laskowe. Kwiaty leszczyny są rozdzielnopłciowe, kwiatostany męskie (bazie) ukazują się wczesną wiosną. Kwiaty żeńskie, niepozorne, po dwa w rodzaju pą…
limba Rośliny
limba (Pinus cembra), z rodziny Sosnowatych (Pinaceae). Wyniosłe, majestatyczne drzewo iglaste, spokrewnione z sosną zwyczajną i z kosówką. Ma pięć igieł w pęczku (skróconym pędzie), korę szarobrunatną, koronę zwykle ugałęzioną od samego dołu, rozłożystą, kolumnową o zaokrąglony…
lipa Rośliny
lipa (Tilia), z rodziny Lipowatych (Tiliaceae). Przed tysiącami lat, gdy w Tatrach panował klimat znacznie cieplejszy niż dziś i górna granica lasu podchodziła wyżej, lipa była częstym drzewem lasów tatrz. Po oziębieniu się klimatu wyginęła, ale jeszcze występuje tu i owdzie, np…
maliny Rośliny
maliny (Rubus idaeus), z rodziny Różowatych (Rosaceae). Krzewy do 2 m. wys., o długich podziemnych rozłogach, rosnące dziko w lasach, na zrębach, wśród kosówki aż do blisko 1800 m, kwitnące w maju. Owoce m. dojrzewają w Tatrach w sierpniu, znane są z wybornego smaku, pięknego ar…
modrzew Rośliny
modrzew (Larix), z rodziny Sosnowatych (Pinaceae). Wyniosłe drzewo iglaste o igłach opadających na zimę. W Tatrach występują dwa podgatunki m.: m. europejski (Larix decidua ssp. europaea) i m. polski (L. decidua ssp. polonica). Modrzewie rodzime rosną w Tatrach gł. po pd. stroni…
olcha czarna Rośliny
olcha czarna lub olsza czarna (Alnus glutinosa), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Drzewo w Tatrach b. rzadkie, o liściach prawie okrągłych, lepkich, lekko pofałdowanych, o niemal czarnej korze pni. Pojawia się gł. na obrzeżu Tatr, zwł. po ich stronie pd.: w pobliżu Bielskiej…
olcha szara Rośliny
olcha szara lub olsza szara (Alnus incana), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Drzewo dorastające 20-25 m, występuje w krainie uprawy i w piętrze regla dolnego, także na podobnych wysokościach na pd. Tatr, najwyżej nad Szczyrbskim Jeziorem 1350 m. Podobna jest nieco do olchy c…
olcha zielona Rośliny
olcha zielona lub kosa olcha (Alnus viridis), z rodziny Brzozowatych (Betulaceae). Niewielki, do 2-2,5 m krzew o liściach podobnych do szarej olchy, tylko znacznie mniejszych i trochę głębiej wcinanych. Kwiaty, prawie równoczesne z liśćmi, ukazują się w maju i czerwcu. Według Bo…
oreofity Rośliny
oreofity lub orofity. Rośliny wysokogórskie, żyjące na większych wysokościach i mające centrum występowania powyżej górnej granicy lasu. W Tatrach oreofitami są wiechlina wiotka (Poa laxa), goryczka lodnikowa (Gentiana frigida), kuklik rozesłany (Geum reptans), pierwiosnek maleń…
przebiśnieg Rośliny
przebiśnieg (Galanthus nivalis), z rodziny Amarylkowatych (Amaryllidaceae). Właściwie śnieżyczka przebiśnieg, ale znany ogólnie pod tą skróconą nazwą. Niewielka, przeciętnie kilkanaście cm wysoka roślina cebulkowa. Głąbik o jednym zwieszonym kwiatku białym z zielonym środkiem. L…
psia trawka Rośliny
psia trawka, pełna nazwa bot.: bliźniczka psia trawka (Nardus stricta), z rodziny Traw (Gramineae); w gwarze podh. psiara lub psiarka. Gęstokępkowa, b. ostra i sucha trawa o szydlastych szarozielonych liściach i wąskich niepozornych kłoskach kwiatowych, bez plew, z dość długą oś…
rdest Rośliny
rdest (Polygonum), z rodziny Rdestowatych (Polygonaceae). Wśród kilkunastu gatunków rdestów wystepujących w Tatrach i na Podtatrzu, jeden jest gatunkiem górskim: r. żyworodny (P. viviparum). Jest to niewielka, kilku- do kilkunastocentymetrowa roślinka, z niedużymi podługowatymi,…
rośliny granitowe Rośliny
Nazwa skrótowa, oznaczająca rośliny, które unikają gleb alkalicznych (zasadowych) wapiennych, a występują na glebach kwaśnych, bezwapiennych, do jakich należą gleby granitowe i kwarcytowe. Do r.g. zalicza się np. dzwonek alpejski (Campanula alpina), goryczka kropkowana (Gentiana…
rośliny kopalne Rośliny
Są to rośliny pochodzące z rozmaitych epok, znajdowane jako skamieniałości w różnych miejscach Tatr, w skałach osadowych. Najstarsze r.k. odkryte i zbadane przez Mariana Raciborskiego ok. 1890, to tzw. flora retycka, z okresu górnego triasu. Składa się ona ze zwęglonych ułamków…
rośliny owadożerne Rośliny
rośliny owadożerne, ściślej mięsożerne. Asymilują one również zielonymi liśćmi, ale przystosowane są też do odżywiania się białkiem zwierzęcym. Żyją najczęściej w ubogich środowiskach (woda, torfowiska, mokradła, brak dostatecznego światła). W Tatrach do roślin owadożernych nale…
rośliny piargowe Rośliny
rośliny piargowe, lub pionierzy piargowi, albo rośliny pionierskie. Rośliny zarastające piargi i usypiska górskie. Zarastanie takie stanowi rodzaj cyklu i odbywa się następująco: Piargi, tak wapienne, jak i granitowe, przedstawiają rodzaj pustyni kamienistej i jałowej, z podłoże…
rośliny poduszkowe Rośliny
Wiele tatrz. roślin wysokogórskich, jak lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), mokrzyca rozchodnikowa (Minuartia sedoides), różne skalnice (Saxifraga) i in., rośnie w gęstych zbitych darniach, podobnie jak np. mech. Ten niski wzrost i gęste skupienie zabezpieczają rośliny przed s…
rośliny synantropijne Rośliny
rośliny synantropijne lub krótko synantropy. Rośliny zawleczone za pośrednictwem człowieka z innych, często b. odległych okolic.W Tatrach wyróżniamy dwa typy r.s.: rośliny przybyłe spoza terenu Tatr, tzw. antropofity, i wprawdzie rodzime rośliny tatrz., ale przeniesione z właści…
rośliny wapienne Rośliny
Skrótowa nazwa dla roślin, które znoszą większe ilości wapna w glebie, rosną na glebach alkalicznych (zasadowych), do jakich należą gleby wapienne. Gleby te mają jeszcze dodatkowe znaczenie dla roślin, dzięki bogatej zawartości różnych minerałów oraz dzięki temu, że są to gleby…
rośliny żyworodne Rośliny
Rośliny nie wykształcające wcale lub prawie wcale nasion, tylko zastępcze rozmnóżki, tworzące się albo zamiast kwiatów, jak u wiechliny żyworodnej (Poa alpina for. vivipara ) i kostrzewy żyworodnej (Festuca supina for. vivipara ), albo obok kwiatów, jak u rdestu żyworodnego (Pol…