Ludzie
Warteresiewicz Jerzy Ludzie
Warteresiewicz Jerzy, "Dziurek" (I 1930 Poznań - 1998 Warszawa), taternik, alpinista z zaw. inż. elektryk (studia w Politecjnice Łódzkiej i Warszawskiej). Taternictwo uprawiał od 1954. Wraz z L. Utrackim pierwsi położyli ogromny nacisk na szybkość wspinania (w 1955 przejście gra…
Zbójnicka Ławka Ludzie
Zbójnicka Ławka (ok. 2360 m); Zbojnícke sedlo; Jägerbreitenscharte; Vadász-lejtő-horhos. S. Przełęcz między Wielką Zbójnicką Turnią a Małym Lodowym Szczytem. Przejście przez nią stanowi najłatwiejsze połączenie Staroleśnej Doliny z Jaworową Doliną; znane było od dawna jurgowskim…
Związek Strzelecki "Strzelec" Ludzie
Związek Strzelecki "Strzelec". Organizacja paramilitarna powstała w 1910r. z inicjatywy J. Piłsudskiego. Ćwiczenia oddziałów strzeleckich często odbywały się w Tatrach i na Podhalu. W 1914 r., w pierwszych dniach sierpnia, po mobilizacji polskich organizacji paramilitarnych w kr…
Żelechowski Kasper Ludzie
Żelechowski Kasper lub Kacper (1863 Klecza Dolna - 8 II 1942). Malarz (krak. SSP 1888 i ASP w Monachium 1890). Wystawiał swe obrazy m.in. w Warszawie (1888-1910), np. Typy zakopiańskie (1888), Boginki (1909), także w Krakowie. Był jednym z gł. twórców » Panoramy Tatr (1894-96).…
Żeleński Tadeusz Ludzie
Żeleński Tadeusz, pseud. Boy (21 XII 1874 Warszawa - 3 VII 1941 Lwów, rozstrzelany przez Niemców), syn kompozytora » Władysława Żeleńskiego. Najpierw lekarz (UJ 1900), potem literat, publicysta, krytyk lit. i teatr., tłumacz literatury franc., w 1939-41 prof. Uniw. Lwow., czł. P…
Żeleński Władysław Ludzie
Żeleński Władysław (6 VII 1837 Grodkowice k. Krakowa - 23 I 1921 Kraków). Kompozytor, pianista, pedagog, prof. Inst. Muzycz. w Warszawie (1872-78), potem prof. i dyr. Konserwatorium Tow. Muzycz. w Krakowie. W 1860 podczas wycieczki w Tatry zetknął się po raz pierwszy w Zakopanem…
Żeleźniak Ludzie
Żeleźniak (ok. 1050-1400 m). P. Duży żleb po zach. stronie Kościeliskiej Doliny, ciągnący się od pd. skraju Niżniej Pisanej Polany w górę ku zach., zaraz na pn. od Raptawickiej Grani Kominiarskiego Wierchu i równolegle do niej. Przez dolną część Ż. prowadziła droga do Maturki, d…
Żeleźniakowa Brama Ludzie
Żeleźniakowa Brama (ok. 1150 m). P. W dolnej części żlebu Głębowiec, który na wysokości ok. 1100 m odgałęzia się ku pd. ze żlebu Żeleźniak nad Niżnią Pisaną Polaną. Tworzy bramę skalną (również od góry nakrytą łukiem skalnym) długości ok. 4 m.
Żeleżniakowy Wierch Ludzie
Żeleżniakowy Wierch . P. Długie skaliste dwuwierzchołkowe wzniesienie (ok. 1750 m) w środk. części Kominiarskiej Grani, powyżej Raptawickiej Grani, od której oddziela go Raptawickie Siodło (ok.1515 m). Ż.W. swymi pn. stokami opada do górnej części Żeleźniaka (stąd nazwa). W pn.…
żentyca Ludzie
żentyca, błędnie żętyca. Nazwa serwatki z mleka owczego, używana przez pasterzy w Tatrach i w ogóle w Karpatach Zach. Przy wyrobie sera owczego na halach otrzymuje się ż. słodką, która następnie kwaśnieje. Zarówno ż. słodka (ciepła i zimna) jak i kwaśna stanowiły ważną część poż…
Żeromski Stefan Ludzie
Żeromski Stefan (14 X 1864 Strawczyn k. Kielc - 20 XI 1925 Warszawa). Jeden z najwybitniejszych pisarzy polskich. Od 1892 do 1921 w celu ratowania zdrowia spędzał dużo czasu w Zakopanem, mieszkając tam nieraz przez dłuższe okresy. Stykał się z licznymi osobami wówczas tam stale…
Żlebina Ludzie
Żlebina; Žlebina, Žlabina; Schluchtiges Tal. S. Jedna z górnych odnóg Doliny Bielskiego Potoku, odgałęziająca się od niej na wysokości ok. 1080 m. Jako żlebowata dolinka wznosi się stromo ku pd.-wsch. między stokami Płaczliwej Skały i Głośnej Skały, pod Głośny Przechód. Żlebiną…
Żlebiński Potok Ludzie
Żlebiński Potok; - ; Bach des Grünen Gartens. S. Płynie Żlebiną spod Głośnego Przechodu, przepływa koło polany Zielony Ogród, po czym na wysokości ok. 1080 m spływa się ze Strzystarskim Potokiem i Złotym Potoczkiem, co daje początek Bielskiemu Potokowi.
Żlebińskie Turnie Ludzie
Żlebińskie Turnie (1407, 1401 m); Žlebinské turne, Žlabinské Turne. S. Grupa skał nad górnym końcem Ptasiowskiej Doliny, a na pn. od Głośnej Skały w Tatrach Bielskich. W Ż.T. kulminują dwa lesiste ramiona (z Wielkim Reglem i Małym Reglem), obejmujące Ptasiowską Dolinę. Nazwa Ż.T…
Żłobista Przełączka, Niżnia Ludzie
Żłobista Przełączka, Niżnia (ok. 2327 m), dawniej Żłobista Przełączka; Nižná Zlobná štrbina; Untere Abgrundscharte; Keleti-Meredély-csorba. S. Najniższe zagłębienie w grani między Żłobistym Szczytem a Zachodnim Żelaznym Szczytem.
Żłobista Przełączka, Wyżnia Ludzie
Żłobista Przełączka, Wyżnia (ok. 2375 m); Vyšná Zlobná štrbina; Obere Abgrundscharte; Nyugati-Meredély-csorba. S. Najniższa przełączka między Rumanowym Szczytem a Żłobistym Szczytem.
Żłobisty Szczyt Ludzie
Żłobisty Szczyt (2433, 2426 m); Zlobivá; Martaspitze; Márta-csúcs. S. Najwyższy szczyt między Rumanowym Szczytem a Żelaznymi Wrotami, między Doliną Złomisk a Kaczą Doliną. Dawniej był on b. popularny wśród taterników (zwykła droga wiedzie z Doliny Złomisk). Pierwsze wejście: Mar…
żłób lodowcowy Ludzie
żłób lodowcowy (trog). Denna część doliny, którą posuwała się centralna, żłobiąca część lodowca. Po zniknięciu lodowca wyżłobiony teren wygląda w profilu jak olbrzymia litera U.
Żmuda Antoni Józef Ludzie
Żmuda Antoni Józef (15 V 1889 Ludwinów k. Krakowa - 15 XII 1916 w Siedmiogrodzie wskutek wypadku w wojsk. laboratorium bakteriologicznym, poch. 1917 w Krakowie). Botanik (UJ, dr 1916), florysta, briolog, paleobotanik. Autor wielu prac nauk. z różnych dziedzin i terenów, głównie…
Żółta Czuba Ludzie
Żółta Czuba (1939, 1941 m); Žltá kopa; Portky-Spitze, Gelbe Kuppe; Zsolta, Sárga-kúp. S. Niepozorny szczyt w dolnej części Bździochowej Grani, w miejscu gdzie grań ta biegnąc od Kołowego Szczytu ku pn.-zach. skręca ku pn. Ż.C. wznosi się na pn.-wsch. od Czarnego Stawu Jaworowego…
Żółta Igła Ludzie
Żółta Igła. P. Niewielka ale wybitna i samodzielna turnia w żebrze skalnym na zach. stokach Żółtej Turni, zaraz na pr. (pd.) od prawego z dwóch wielkich żlebów, na wsch. od pn. brzegu Czarnego Stawu Gąsienicowego. Wspinaczka na Ż.I. jest dość popularna wśród taterników, zwł. na…
Żółta Kotlina Ludzie
Żółta Kotlina (1950, 1935 m); Žltá kotlinka. S. Najwyżej położona kotlina Doliny Białych Stawów, w jej pd.-zach. kącie, poniżej wsch. ściany Jagnięcego Szczytu. Na dnie Ż.K. leży Żółty Stawek. Nazwa Ż.K.: od Żółtego Stawku.
Żółta Ławka Ludzie
Żółta Ławka (ok. 2310 m); Žltá lávka; Gelbe Bank; Sárga-pád. S. Wąska przełęcz między Drobną Turnią a Żółtym Szczytem. Jest łatwo dostępna ze Staroleśnej Doliny.
Żółta Przełęcz Ludzie
Żółta Przełęcz (2028, 2026 m). P.Między Wierchem pod Fajki a Żółtą Turnią. Stanowi najniższe zagłębienie grzbietu między Granatami a Żółtą Turnią. Turystom daje dogodny dostęp (od strony Czarnego Stawu Gąsienicowego) do Żółtej Turni, a taternikom do Wierchu pod Fajki. Nazwa Ż.P.…
Żółta Ściana Ludzie
Żółta Ściana (2169 m); Žltá stena; Gelbe Wand; Sárga-fal. S. Samoistna turnia wyrastająca z dolnych partii pn.-wsch. stoków Pośredniej Grani. Wznosi się swą pn. ścianą nad górną częścią Doliny Małej Zimnej Wody i dolnym odcinkiem Lodowej Dolinki. Ścianą tą prowadzą nadzw. trudne…
Żółta Ściana, Mała Ludzie
Żółta Ściana, Mała, także Kozia Kazalnica; Malá Žltá stena. S. Niepozorny czubek w dolnej części wsch. filara Pośredniej Grani, opadający wysoką, urwistą ścianą czołową owego filara w kierunku górnej części Wielkiego Łomnickiego Ogrodu w Dolinie Małej Zimnej Wody. Poprzez ową śc…
Żółta Ściana Wielicka Ludzie
Żółta Ściana Wielicka, zwykle krótko Żółta Ściana (1130 m); Žltá stena, Velická Žltá stena; Gelbe Wand; Sárga-fal.S. Boczna morena dawnego lodowca Wielickiej Doliny, obrywająca się b. stromo wysokim, żółtawym, piaszczystym stokiem ku pr. (zach.) brzegowi Wielickiej Wody, zaraz p…
Żółta Turnia Ludzie
Żółta Turnia (2087, 2087 m). P.Ostatni wybitny szczyt w bocznej grani odchodzącej od Granatów ku pn. i oddzielającej Gąsienicową Dolinę od Doliny Pańszczycy. Od Wierchu pod Fajki szczyt ten jest odgraniczony Żółtą Przełęczą. Widziana od pn., Ż.T. ma kształt piramidy. Jej pn. zbo…
Żółty Potok Ludzie
Żółty Potok (ok. 1700 - ok. 1385 m). P. Powstaje na pn. stokach Żółtej Turni w Pańszczyckim Żlebie, spływa nim ku pn.-zach. i uchodzi do Suchej Wody Gąsienicowej jako jej pr. dopływ.
Żółty Stawek Ludzie
Żółty Stawek (1950, 1935 m); Žlté pliesko; Gelber See; Sárga-tó. S. Na dnie najwyżej położonej kotliny (Żółta Kotlina) Doliny Białych Stawów, u stóp Jagnięcego Szczytu. Pomiary pracowników TANAPu z 1961-67: pow. 0,130 ha, 60 x 33 m, głęb. 1,0 m. Poziom wody jest zmienny; w 1956…
Żółty Szczyt Ludzie
Żółty Szczyt ( 2385 m); Žltá veža; Gelber Turm; Sárga-torony. S. Najwybitniejszy szczyt między Małym Lodowym Szczytem a Pośrednią Granią, bliżej tej ostatniej. Pierwsze wejście: K. Bröckelmann i przew. Johann Hunsdorfer jun. w 1900. Zimą: Ernő Kátai i Gyula Komarnicki w 1914.
żubr Ludzie
żubr (Bison bonasus ). Według Bethlenfalvyego żubry przed paruset laty docierały w swych letnich wędrówkach w same Tatry, stale przemieszkując u podnóża ich zach. części na Orawie, zwł. w okolicach Zuberca, który jakoby otrzymał swą nazwę właśnie od ż., i gdzie podobno zostały z…
Żuławska Hanna Ludzie
Żuławska Hanna, z domu Jasińska (ur. 1909 Warszawa), żona » Jacka Żuławskiego. Malarka (studia w warsz. ASP 1934), ceramik, taterniczka. Od 1945 uczyła w Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Taternictwo zaczęła uprawiać, gdy była uczennicą gimnazjum zakop., potem wsp. z…
Żuławska Kazimiera Ludzie
Żuławska Kazimiera z Hanickich (22 II 1883 Czemerysy, Podole - 18 IV 1971 Warszawa), od 1907 żona » Jerzego Żuławskiego. Romanistka (studia na Uniw. Lwow. 1904-07 i w Bernie, gdzie w 1910 dr filoz.), taterniczka i alpinistka. Z mężem i jego bratem Januszem wspinała się w Alpach…
Żuławski Jacek Ludzie
Żuławski Jacek (29 III 1907 Kraków - 27 XI 1976 Warszawa), syn Zygmunta, brat stryjeczny » Marka, Juliusza i Wawrzyńca Żuławskich. Malarz (warsz. ASP 1934), taternik. W 1945 współzałożyciel i od 1945 prof. Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych w Gdańsku. Uprawiał malarstwo sztalugow…
Żuławski Janusz Ludzie
Żuławski Janusz (17 XII 1885 Młynne k. Limanowej - 28 XI 1937 Wilno, poch. w Warszawie na cment. wojsk.). Taternik, alpinista i narciarz, w czasie I wojny świat. walczył w Legionach Polskich, po wojnie dyr. rozgłośni lwowskiej, potem wileńskiej Polskiego Radia. Taternictwo upraw…
Żuławski Jerzy Ludzie
Żuławski Jerzy (14 VII 1874 Lipowiec k. Ropczyc - 9 VIII 1915 Dębica nad Wisłoką, poch. tamże na cment. wojsk.). Poeta, dramaturg, eseista, autor licznych powieści (np. Na srebrnym globie 1903), taternik, alpinista. W czasie studiów w Szwajcarii (dr filoz. w Bernie 1897) i późni…
Żuławski Juliusz Ludzie
Żuławski Juliusz (7 X 1910 Zakopane), syn » Jerzego Żuławskiego. Poeta, prozaik, tłumacz poezji ang., taternik i alpinista, od 1978 prezes polskiego Pen Clubu. Taternictwo uprawiał od młodych lat, dokonując m.in. szeregu pierwszych wejść, np. środk. częścią pn.-zach. ściany Mnic…
Żuławski Marek Ludzie
Żuławski Marek (13 IV 1908 Rzym - 30(?) III 1985 Londyn), syn » Jerzego Ż. Malarz (warsz. ASP), od 1936 mieszkający stale w Anglii, ale bywający w Polsce, taternik. Wystawiał głównie w Anglii, ale także w Polsce. Wychowany w Zakopanem, od młodości uprawiał taternictwo, dokonując…
Żuławski Wawrzyniec Ludzie
Żuławski Wawrzyniec, właśc. Jerzy Wawrzyniec, ale pierwszego imienia nie używał (14 II 1916 Zakopane - 18 VIII 1957 w Alpach), syn » Jerzego Żuławskiego. Taternik, alpinista, ratownik górski, autor książek o tematyce górskiej, muzykolog, kompozytor, krytyk muzyczny i pedagog, pr…