E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Kocyan Antoni

 
  Kategoria: 
Ludzie 

  opis  
  forum (0)  

Kocyan Antoni, w węg. publikacjach Koczyan Antal, w słowackich Kocian Anton (8 VIII 1836 Maków Podhalański - 22 XII 1916 Mokradź = Mokrad, obecnie część Dolnego Kubina, Orawa). (Wszystkie spotykane w literaturze inne daty urodzenia są błędne.) Leśnik, z zamiłowań zoolog (ornitolog i teriolog), wybitny badacz fauny tatrz.

Od 1856 lub 1857 pracował w Kuźnicach u Homolacsów jako urzędnik hutn.; w 1863 wraz z Bronisławem i Stanisławem Homolacsami  uczestniczył krótko w Powstaniu Styczniowym, po czym znowu pracował w Kuźnicach, póki wskutek wypadku nie stracił wzroku w jednym oku. Następnie (1864-70) w lasach Homolacsów był kolejno leśnym praktykantem i adiunktem w Zakopanem oraz leśniczym w Kościeliskiej Dolinie .

W grudniu 1870 przeniósł się na teren ówczesnych Węgier, gdzie w dobrach Komposesoratu Orawskiego był podleśniczym w Orawicach (1870-85) i Zubercu (1885-1910). Od wiosny 1910 mieszkał w Mokradzi k. Dolnego Kubina.

W 1861 zoolog Ernst Schauer podczas swej podróży tatrz. oglądał zbiór okazów zool. Homolacsów w Kuźnicach i poznał tam Kocyana, nauczył go preparowania okazów zool. i wzbudził w nim zamiłowanie do ornitologii. Od tego czasu K. zajmował się badaniami zool. oraz preparowaniem i gromadzeniem okazów z Tatr i Podtatrza . (Uwaga: od 1863, a może nawet od 1861, K. dostarczał okazy zool. do zbioru Homolacsów w Kuźnicach, ale wbrew domysłom w literaturze nie miał nic wspólnego z powstaniem tego zbioru i jego powiększaniem aż do 1861 lub nawet 1863.)

W 1866 dalszą zachętę do swej amatorskiej pracy nauk. otrzymał K. od prof. Maksymiliana Nowickiego , który docenił jego spostrzeżenia zool. i już w 1867 cytował je we własnej pracy. W 1867 K. został członkiem-współpracownikiem Komisji Fizjograficznej Tow. Nauk. Krakowskiego i członkiem-koresp. wiedeńskiego Geologische Reichsanstalt (posyłał tam okazy paleontologiczne i in.), a w 1885 członkiem-koresp. Ornitologischer Verein w Wiedniu itd.

K. zajmował się też ssakami, gł. jednak ptakami, a jego prace mają wciąż podstawowe znaczenie w znajomości zarówno ptaków, jak i ssaków Tatr i Podtatrza. W 1867-93 ogłosił szereg prac zool. w języku pol., niem. i węg. (mówił też biegle gwarą podh. i po słow.).

Pierwszą jego opublikowaną pracą są Zapiski o ssakach tatrzańskich ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1867), ale o wiele ważniejszą na ten temat jest jego mało w Polsce znana praca późniejsza: A Magas-Tátra északi oldalán élő emlősök. Die Säugethiere der Nord-Tátra ("Természetrajzi Füzetek" 1887, po węg. i po niem.). Najwcześniejsza jego praca o ptakach to Ornithologische Beobachtungen in Orawitz ("Jahresber. des Ausschusses für Beobacht. Stat. der Vögel Deutschlands" 1880), najważniejsze jednak, to Die Vögel der Nord-Tatra ("Mitt. des Ornith. Ver. in Wien" 1883) oraz Ptaki spostrzegane po stronie północnej Tatr ("Pam. TT" 1884), a ponadto w sześciu częściach ogłoszone Ornithologische Beobachtungen Oravice-Zuberec ("Jahresber. des Comités für Ornith. Beobacht. Stat. Orn. Ungarn", Wien, 1-6, 1883-90).

Był doskonałym preparatorem. Dostarczone przez niego okazy fauny tatrz. stworzyły podstawę zbiorów zool. w Muzeum Orawskim w Orawskim Zamku , w Muzeum Tatrz. w Zakopanem i w Muzeum Karp. w Popradzie . Już w 1869 rozpoczął współpracę z muzeum w Orawskim Zamku, dostarczając mu przez wiele lat okazy zool. (razem 342), bot. i geologiczne. Opracował katalog zbiorów zool. tego muzeum: Az árvai várban őrzött állatgyüjtemény tárgymutatója (Alsó-Kubin 1889), z licznymi i nieraz obszernymi uwagami o poszczególnych gatunkach. W muzeum tym znajdują się 224 okazy ptaków (166 gatunków) od K. Najwięcej okazów zool. od K. zakupiło Muzeum Karp. w Popradzie w 1884: 584 okazy ptaków, 80 ssaków i sporo in.

Dużo okazów zool. od K. znalazło się też w Muzeum Tatrz. w Zakopanem: 406 okazów ptaków (należących do 233 gatunków), przeszło 50 okazów ssaków, ponadto gniazda i jaja ptasie, ryby, płazy i skamieliny, większość dostarczona w 1888, a reszta w 1889-91 (razem 471 okazów). K. osobiście urządził tam ekspozycję swych okazów (w 1888), a kustosz tego muzeum, Walenty Staszel , jeździł do Zuberca , aby od K. nauczyć się preparowania i konserwacji okazów zoologicznych.

K. zaopatrywał również in. muzea i zakłady nauk. w okazy fauny tatrz.: w Krakowie (od 1867), Lwowie (1869 i 1895), Warszawie (w 1882-86), Wiedniu, Budapeszcie (1882-91) itd. Jego okazy trafiły również do muzeów w Berlinie, Londynie i in., a także do zbiorów szkolnych, np. w Jaśle i Trzcianie. Są to nieraz jedyne istniejące okazy danego gatunku z Tatr, gdyż później te gatunki tam wyginęły lub nie zostały odszukane. Wszystkie zachowane okazy i opublikowane obserwacje K. to bezcenne materiały i wiadomości o faunie tatrz.

Leśniczówka K. w Orawicach , a potem w Zubercu stanowiła przez wiele lat ważny ośrodek badań fauny tatrz., odwiedzany przez licznych naukowców (nie tylko zoologów) i in. osoby zajmujące się Tatrami. Z pol. badaczy bywali tam Tytus Chałubiński , Antoni Rehman , August Wrześniowski (w 1879, 1880, 1881 i 1885), Justyn Karliński, Józef Rostafiński , Marian Łomnicki (1895), Jan Grzegorzewski , Walery i Stanisław Eljasz-Radzikowscy oraz Jan Gwalbert Pawlikowski , a z in. naukowców np. węg. ornitolog Gyula Madarász i austr. Victor Tschusi zu Schmidhoffen (w 1881). Bywali tam też Henryk Sienkiewicz , Helena Modrzejewska, Kazimierz Tetmajer , Wojciech Kossak i Stanisław Barabasz . Gospodarz wszystkim okazywał gościnność, służył informacjami i radą, demonstrował swoje zbiory. K. miał z drugiego małżeństwa dwie córki i syna (» Kocian Anton ).

Warto też wspomnieć, że jeszcze jako leśniczy w Kościeliskiej Dolinie (1864-70) K. nieraz uczył chłopców góralskich czytać, pisać i rachować (oczywiście po pol.), m.in. późniejszego pisarza lud. Andrzeja Tylkę Suleję , którego poznał, gdy ten pasł bydło w Miętusiej Dolinie . K. jest wspominany od 1867 po dzień dzisiejszy w wielu publikacjach tatrz., zwł. naukowych, ale także w artykułach i książkach różnego charakteru, np. w szkicach podróżniczych Jana Grzegorzewskiego , czy w książce Wojciecha Kossaka Wspomnienia (1913). W 1966 na budynku leśniczówki w Orawicach umieszczono tablicę pamiątkową, by uczcić zasługi K. w poznaniu przyrody Tatr i Podtatrza.



Literatura:
"Vys. Tatry" 1969, nr 4 (Andrej Štollmann). - Monografia z serii "Memorabilia Zoologica" pt. Antoni Kocyan (1836-1916). Wa. 1972 (Juliusz Zborowski, Bronisław Ferens i Kazimierz Kowalski). - "Tichodroma" 1, Br. 1987 (Ludovít Kocian). - "SBS" 3, 1989.



KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2020