E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Podhale
 Regiony Podhala
   gm. Bukowina Tatrz.
   gm. Nowy Targ i Szaflary
   gm. Kościelisko
   gm. Poronin
   gm. Czarny Dunajec
   gm. Biały Dunajec
   gm. Zakopane
Warto odwiedzić
Wycieczki po Podhalu
 Folklor podhalański
   Gwara góralska
   Muzyka
   Taniec
   Zwyczaje
   Strój regionalny
    Śpiewnik góralski
   Budownictwo
   Sztuka
   Pasterstwo
   Oscypek
   Ciupaga
   Górale
   Kuchnia
   Legendy
   Owczarek podhalański
 Kultura i sztuka
   Muzyka
   Malarstwo
   Rzeźba
   Literatura
   Architektura
   Artyści
 Imprezy w regionie
 Aktywny wypoczynek
    Rowery
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Powiat Tatrzański
Aktualności
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

Strój regionalny
WYROBY ZE SKÓRY

    KOŻUCHY I SERDAKI „BIAŁCZAŃSKIE” stanowiły starszy typ wierzchniego odzienia górali podhalańskich i w powszechnym użytku występowały do końca XIX w. Charakteryzowały się przede wszystkim swoją białą barwą, która powstawała na skutek procesu tzw. „kredowania”, czyli wcierania w wyprawianą skórę mąki jęczmiennej, oraz długim krojem w stosunku do później występujących na Podhalu kożuszków liptowskich. Kożuchy męskie sięgały do kolan, kobiece, których krój i zdobienie były zbliżone do męskich, nieco poniżej kolana. Stanowiły więc, jak można sądzić dostateczną ochronę przed zimnem, którego nie sposób było uniknąć. Wszędzie chodziło się na piechotę, nikt w tamtych czasach nie miał przecież samochodów.

    Jeśli chodzi o zdobnictwo kożuszków białczańskich, to jak ocenia ten fakt H. Błaszczyk-Żurowska „wyróżniało się [ono] znakomitym wyczuciem plastycznym”. Ozdoby na kształt oblamki wzdłuż stojących kołnierzy tzw. stójek, na połach, w krajach rękawów i brzegach otworów kieszeniowych, sporządzano z włóczki lub wąziutkich wstążek.

    Znaczenie identyfikacji regionalnej miały stosowane w zdobieniu kożuchów kolory nici: czarne - przyjęte dla Podhala, czerwone - dla mieszkańców sąsiedniego Spisza. Dodatkową ozdobą w kożuchach tego rodzaju były drewniane guziki obciągane również skórą w kolorze kożucha a także ozdobna listwa skórzana, którą obszywano zazwyczaj dolny kraj kożucha jak również kołnierz. Listwa ta składała się z wszywanych na przemian białych i czarnych kawałeczków (4 x 4 cale) futra tzw. „łapek” włosem na wierzch. Futro to posiadało zwykle krótką, prostą sierść, pochodziło bowiem z tzw. słabizn czyli pachwin zwierząt.

    Kożuszki i serdaki białczańskie zostały kolejno wyparte przez wyroby sprowadzane z południowej strony Tatr, czyli ze słowackiego Liptowa, i przez ponad sto lat musiały czekać w starych skrzyniach, by na nowo oczarować swą prostotą górali początku XXI wieku.

    KOŻUSZKI I SERDAKI „LIPTOWSKIE”

    Na przełomie wieków XIX i XX przyjęła się moda na krótkie kożuchy i serdaki słowackie, farbowane na brązowo, zdobione rozbudowaną aplikacją z safianowych skórek, kolorowym haftem i wykończone czarną oprymą, czyli barankiem-karakułem, sięgające niewiele poniżej bioder. Początkowo sprowadzano je oczywiście z południowej części Tatr i dopiero z początkiem XX wieku nastąpił rozkwit miejscowej ich produkcji.

    Istotą i bogactwem kożuszków i serdaków liptowskich były nie ich wymiary, lecz okalający brzegi czarny baranek tzw. karakułowy oraz nienagannie ufarbowany odcień tła barwy cynamonowo-zielonkawej, oliwki, lub stonowane kolory podobne do khaki (seledyn).

    W czasach obecnych serdaki i kożuszki liptowskie przechodzą swoistą metamorfozę: od kilku lat skutecznie ucieka się od modnych dotychczas długich i ciężkich na rzecz krótkich i dopasowanych modeli. Starannie wcięta talia (zwłaszcza w damskich serdakach) sama zachęca niejako do noszenia takiego serdaka, zaś stosowane współcześnie znacznie pogłębione kieszenie odpowiadają wymaganiom współczesnych klientów Zasadniczą zmianą jest również rezygnacja z nazbyt szerokiego i przez to niezgrabnego karakułowego baranka na rzecz kolorowych haftów. Jeszcze przed dziesięciu laty stosowano zazwyczaj jeden model kwiatowy w dwóch dostępnych odcieniach różowym lub niebieskim, natomiast szyjący dzisiaj kożuchy i serdaki góralskie oferują pełną gamę naturalistycznych i abstrakcyjnych motywów roślinno-geometrycznych, zdarza się jednak i tendencja odwrotna, że współczesne serdaki i kożuchy posiadają tylko safianową aplikację, bez kolorowych haftów. Ponadto rodzaj i kolorystyka haftów jakimi pokrywane są współczesne, zwłaszcza kobiece serdaki i kożuszki, dostosowywane są między innymi do ulubionego ubrania regionalnego (spódnicy i gorsetu) a nawet typu urody. Ważne jest by współgrały z sobą nie tylko kolory, lecz także konkretne motywy zdobnicze.
 


żródło:
Tekst: Katarzyna Sieczka - „Podhalański strój ludowy i jego wytwórcy u progu XXI w.”
«« Powrót do listy
Udostępnij     Zapisz w schowku     Drukuj       Zgłoś błąd    16919





Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2021