E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Kulczyński Władysław sen.

 
  Kategoria: 
Ludzie 

  opis  
  forum (0)  

Kulczyński Władysław sen. (27 III 1854 Kraków - 9 XII 1919 tamże). Zoolog, światowej sławy arachnolog, prof. gimnaz. w Krakowie (1881-1912), doc. UJ (1909), prof. tytularny UJ (1919), czł. koresp. AU od 1894 i czł. zwycz. od 1912, jeden z najbardziej zasłużonych działaczy TT, turysta i taternik .

Działalność naukową rozpoczął wcześnie, gdyż mając lat 17 ogłosił swą pierwszą pracę nauk.: Przyczynek do fauny pajęczej ("Spraw. Komis. Fizjogr." za 1871, wyd. w 1872). Pajęczakami (zwł. pająkami) zajmował się odtąd przez całe życie, prawie we wszystkich swych licznych pracach, z których wiele w różnym stopniu dotyczy Tatr , np.: Dodatek do fauny pajęczaków Galicyi ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1876), Wykaz pająków z Tatr, Babiej góry i Karpat szlązkich z uwzględnieniem pionowego rozsiedlenia pająków żyjących w Galicyi zachodniej (tamże 1881), Opisy nowych gatunków pająków z Tatr, Babiej góry i Karpat szlązkich ("Pam. AU Wydz. Mat.-Przyr." 1883 i odb. w 1882), Spinnen aus der Tatra und den westlichen Beskiden (Krakau 1882), Conspectus Attoidarum Galiciae ("Rozpr. i Spraw. Wydz. Mat.-Przyr. AU" 1884), Species Oribatinarum (Oudms.) (Damaeinarum Michael) in Galicia collectae ("Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. AU" 1902), Fragmenta arachnologica ("Bull. Int. Acad. Sc. Cracovie Cl. Math." 1904, 1909 nr 7 i 8, 1914).

Wielką monografię o pająkach Węgier (łącznie z Tatrami i z licznymi notatkami o faunie ziem pol.), opracował na zamówienie Węg. Akad. Nauk i przez nią została wydana pt. Araneae Hungariae (Bp., I, II 1-2, 1891, 1894, 1897). Wprawdzie wydawca bez wiedzy K. umieścił przy tytule nazwisko Kornela Chyzera jako współautora dzieła, i to na pierwszym miejscu, ale Chyzer napisał jedynie przedmowę, a rzeczywistym autorem całej pracy jest sam K. Monografię tę, autorstwa więc wyłącznie K., uznano w świecie nauki za jedno z najznakomitszych dzieł opisowych literatury zool. XIX w. i za fundament do dalszych badań nad pająkami całej Europy.

Ponadto na podstawie nadsyłanych mu zbiorów ogłosił K. liczne prace o pająkach innych krajów Europy (m.in. z jaskiń bałkańskich), Afryki, Azji i Oceanii. Stał się jednym z czołowych arachnologów świata.

K. posiadał też dużą wiedzę botaniczną. Odkrył w Rohackiej Dolinie nową dla Tatr roślinę, lnicę alpejską (Linaria alpina ). Wzmianka o tym i o innych tatrz. odkryciach florystycznych K. znajdują się w dziele Bolesława Kotuli O rozmieszczeniu roślin naczyniowych w Tatrach (Kr.1889-90). Wobec choroby Kotuli druga część jego wielkiego dzieła została na podstawie jego notatek ostatecznie opracowana przez Kulczyńskiego i tylko dzięki niemu mogło ono być dokończone i opublikowane. W Tatrach zbierał K. dla różnych pol. badaczy także i grzyby, znajdując nowe dla Tatr i rzadkie gatunki.

Był też K. przez wiele lat. b. aktywny w dziedzinie organizacji nauki. Od 1877 był członkiem, a w 1880-1919 sekretarzem Komisji Fizjogr. AU, w 1913-19 sekretarzem Wydziału III AU itd., od 1909 wykładał na UJ, równocześnie aż do 1912 ucząc w krak. szkołach średnich.

Ogłosił wspomnienia o kilku naukowcach działających także w Tatrach, np.: Maksymilian Nowicki ("Prz. Pol." 1890-91), Bolesław Kotula ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1899), Maryan Łomnicki (tamże 1917).

Z Tatrami był szczególnie związany nie tylko swymi nauk. badaniami. Od 1875 bywał w Zakopanem i Tatrach corocznie aż do 1914. Chodził dużo po całych Tatrach, m.in. z botanikiem B. Kotulą, a potem ze swymi dziećmi, często z przew. Szymonem Tatarem młodszym. Tatry znał jak mało kto w owym czasie i był jednym z czołowych taterników końca XIX w. W 1893 dokonał I wejścia od pn. na Kozi Wierch żlebem, nazwanym potem Żlebem Kulczyńskiego .

W 1902 był jednym z inicjatorów założenia Sekcji Tur. TT , pierwszej pol. organizacji tatern., która formalnie powstała w 1903, ale członkiem jej nie był (członkiem od 1907 i potem działaczem STTT był jego syn, też Władysław). Jednakże jako działacz TT Kulczyński współpracował z STTT, np. w sprawach przewodnictwa tatrz.

K. był członkiem TT od początku jego istnienia (od 1874) i przez wiele lat brał żywy udział w jego pracach. W 1905-19 był członkiem zarządu gł. TT (w 1912-19 wiceprezesem), członkiem licznych jego komisji, np. w 1906-17 przewodniczącym komisji do robót w Tatrach i przewodnickiej. Jemu zawdzięcza TT gruntowne uporządkowanie schronisk tatrz., budowę nowego schroniska przy Morskim Oku  i przebudowę schroniska w Roztoce , uporządkowanie, konserwację i znakowanie szlaków tur., opiekę nad przewodnictwem tatrz.

Współpracował przy redagowaniu "Pamiętnika TT ", starał się, aby TT popierało subwencjami badania nauk. w Tatrach, popierał założenie alpinarium w Zakopanem i tworzenie tamże stacji meteor., ogłaszał sprawozdania dotyczące działalności TT w Tatrach (w "Pam. TT"). W 1919 został członkiem hon. TT.

Od 1912 był też członkiem Sekcji Przyr. TT i Sekcji Ochrony Tatr TT . W 1910 był członkiem doraźnej komisji, która prowadziła dochodzenia w sprawie wypraw ratunkowych po Stanisława Szulakiewicza i Klimka Bachledę .

Za życia K. i później naukowcy pol. i zagr. uczcili jego zasługi nazwami wielu nowych rodzajów, gatunków i odmian roślin i zwierząt, np. Kulczynskiellum, Sphaeronaemella kulczyńskiana (grzyb), Saloca kulczynskii (pająk). O trwałej wartości dorobku nauk. Kulczyńskiego świadczy też fakt, że zbiór jego prac o pająkach wydano ponownie w Holandii po ang. w 3 tomach pt. Collected Papers on Spiders (The Hague 1975-76).

Troje dzieci K. związało również swą działalność z Tatrami: » Władysław Kulczyński jun., lekarz i taternik; » Stanisław Kulczyński , botanik, badacz flory Tatr i Pienin, działacz polit.; » Wanda Kulczyńska , zasłużona w dziedzinie ochrony przyrody, m.in. Tatr.



Literatura:
 "Pam. TT." 1919-20 (Ignacy Król). - Zbigniew Kawecki: W.K. (1854-1919). Wr.1967. - Anna Strońska: Wielki nieznany . "Dz. Pol." 1976, nr 173. - "BUP" II, 1985.



KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2021