E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

zlodowacenie Tatr

 
  Kategoria: 
Geologia 

  opis  
  forum (0)  

Z początkiem czwartorzędu, w plejstocenie (dawniej zwanym dyluwium), ok. 1 800 000 lat temu, klimat zaczął się b. powoli (ok. 1o na 2000 lat), ale coraz bardziej oziębiać, powoli też przesuwała się w Europie coraz więcej ku południowi granica śniegów i lodów arktycznych. Wielki lądolód spływający z północy pokrył wreszcie znaczną część Europy, w tym prawie całą Polskę, bo aż nieco na pd. poza Kraków, opierając się o wyloty dolin karpackich.

W związku z obniżeniem się ogólnym temperatury, również i w górach zaczęła się obniżać granica wiecznego śniegu. Zwiększyła się też ilość opadów śniegowych, śnieg przestał tajać w lecie, powoli zaczęły się tworzyć pola firnowe, dające początek lodowcom, które spływały w dół dolin górskich. Lodowce tatrz. i w ogóle karpackie były zjawiskiem lokalnym, samodzielnym i nie stanowiły części lądolodu europejskiego, który sięgał tylko do Pogórza Karpackiego, po ok. 300-400 m n.p.m. Wahania klimatu, który to się ocieplał, to znów oziębiał w ciągu wielu tysięcy lat, wpływały na pojawianie się i powiększanie, lub zmniejszanie się i ginięcie lodowców.

Taki zimniejszy okres, kiedy działalność lodowców była większa, nazywa się glacjałem, zaś okres cieplejszy, gdy lodowce się kurczą lub wytapiają, to interglacjał. Wśród glacjologów istnieje kilka poglądów co do liczby zlodowaceń w Tatrach. Dawniej przeważała opinia o przynajmniej trzykrotnym zlodowaceniu tatrz.; do niedawna liczono ich cztery; obecnie wielu glacjologów uważa, że było ich sześć.

Największe oziębienie klimatu przypadło na środk. część epoki lodowej, wtedy też lodowce tatrz. wyszły najdalej poza obręb właściwych Tatr, tak z ich pn. jak i pd. strony. Potem znów nastąpiło ocieplenie - okres międzylodowcowy (interglacjał), a z nim wytapianie się lodowców. Następnie jednak klimat znów się oziębił, nie tak silnie jak poprzednio, toteż i lodowce tatrz. przeważnie już nie wyszły poza Tatry. Ostatnie, najmniej intensywne zlodowacenie, utrzymało lodowce na ogół tylko w obrębie wyższych części dolin tatrz.

Każde kolejne zlodowacenie przegłębiało coraz bardziej doliny i kary (cyrki) wyżłobione przez poprzednie lodowce. W ten sposób np. przegłębienie w korycie Roztoki wynosi aż 240 m różnicy między częścią górną i dolną tej samej glacjalnej doliny. W centrum Tatr wyraźne ślady pozostawiło ostatnie zlodowacenie, nakładające się na poprzednie.

Największym lodowcem tatrz. był lodowiec Doliny Białki, ok. 16 km długi. Wypływał on na przedpole Tatr i zlewał się z lodowcem Jaworowej Doliny w okolicy Chowańcowego Wierchu. Największą morenę utworzył lodowiec Doliny Suchej Wody Gąsienicowej. Ciągnie się ona wzdłuż Suchej Wody jako morena boczna, a kończy wielkim wałem moreny czołowej, na której leżą Toporowe Stawy.

Lodowce w Tatrach odegrały znaczną rolę, jeżeli chodzi o » rzeźbę terenu, a także uwodnienie (» stawy). Po ostatecznym zaniku lodowców teren zaczęła rzeźbić woda, a na Podhalu i u stóp Tatr zbiorowisko roślinne stanowiła wówczas tundra, zupełnie zbliżona w typie do współczesnej arktycznej.

Ślady dawnego zlodowacenia Tatr pierwszy odkrył i opisał w 1849 Ludwik Zejszner w Dolinie Suchej Wody Gąsienicowej, a następnie w 1856 w Dolinie Bystrej, po lw. stronie szosy do Kuźnic, gdzie istnieją szczątki moreny.

Do niedawna geomorfologowie uważali, że na obecną rzeźbę Tatr zasadniczy i niemal wyłączny wpływ miała działalność lodowców, natomiast najnowsze badania Mieczysława Klimaszewskiego mają wykazywać, że zwł. w Tatrach Zach. ich rzeźba w dużej mierze pochodzi jeszcze z trzeciorzędu, gł. z okresu pliocenu, a lodowce, mniejsze i krótsze niż w Tatrach Wys., mniej wpłynęły, ogólnie biorąc, na urzeźbienie terenu.



Literatura:
Lit. - Joseph Partsch: Die Hohe Tatra zur Eiszeit. Leipzig 1923. - Eugeniusz Romer: O potędze wód i lodowców w Tatrach . "Wierchy" 2, 1924. - Adam Gadomski: Morfologja glacjalna północnych stoków Wysokich Tatr. Cieszyn 1926. - Eugeniusz Romer: Tatrzańska epoka lodowa. Lw., Wa. 1929. - Bronisław Halicki: Dyluwjalne zlodowacenie północnych stoków Tatr. Wa. 1930. - Michal Lukniš: Reliéf Vysokých Tatier a ich predpolia. Br. 1973. - Mieczysław Klimaszewski: Rzeźba Tatr Polskich. Wa. 1988.



KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2020