E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

taternictwo jaskiniowe

 
  Kategoria: 
Terminologia 

  opis  
  forum (0)  

taternictwo jaskiniowe i in. formy zwiedzania jaskiń. Już w b. odległych czasach jaskinie poza Tatrami (np. na Liptowie, a nawet w samych Tatrach, jak Dupnica od początków n.e. do średniowiecza) służyły ludziom za miejsce zamieszkania lub chwilowego schronienia; potem (również w Tatrach) przyciągały poszukiwaczy skarbów, kruszców lub mleka wapiennego jako leku, następnie badaczy nauk. (obecnie zwanych speleologami) i zwykłych turystów wiedzionych jedynie ciekawością, wreszcie taterników szczególnej odmiany, zwanych obecnie taternikami jaskiniowymi lub podziemnymi (albo popularnie grotołazami).

Można więc odwiedzanie czy penetrację jaskiń podzielić na nast. rodzaje: 1) eksploatacja czy użytkowanie jaskiń; 2) badanie nauk. jaskiń, tj. speleologia; 3) turystyka jaskiniowa; 4) taternictwo jaskiniowe, poza Tatrami zwane alpinizmem jaskiniowym lub podziemnym.

T.j. jest to zwiedzanie trudniej dostępnych jaskiń tatrz. z zastosowaniem techniki tatern. (klasycznej i hakowej) i specjalnej techniki jask. oraz sprzętu tatern. i jaskiniowego. Z tych czterech form penetracji jaskiń można zaliczyć do sportu (szczególnego rodzaju) jedynie t.j.

Wymienione wyżej cztery rodzaje penetracji jaskiń zasadniczo wyraźnie między sobą się różnią, ale w praktyce zazębiają się, zwł. w działalności poszczególnych osób lub tak licznych obecnie stowarzyszeń grotołazów, taterników jask. i speleologów, toteż omówione tu będą wspólnie jako hist. szkic zwiedzania jaskiń tatrz.

Udokumentowane zwiedzanie jaskiń tatrz. w poszukiwaniu skarbów czy kruszców rozpoczęło się co najmniej w XVII w. i z tego czasu pochodzi pierwszy, dość szczegółowy opis Suchej Dziury w Jaworowej Dolinie, umieszczony w spisku (przewodniku) do skarbów Michała Hrościńskiego pt. Opisanie ciekawe gór Tatrów .

Speleologia tatrz. rozpoczęła się w pocz. XVIII w.; pierwszym znanym speleologiem tatrz. był Georg Bohus (Bohusch), który w 1711-22 badał jaskinie Tatr Biel. i wygrzebał w nich czaszki niedźwiedzi jaskiniowych. W tych samych latach Georg Buchholtz jun., znany ze swych wycieczek w Tatry, badał jaskinie Demianowskiej Doliny w sąsiednim pasmie Tatr Niżnich i w 1719 sporządził plan Lodowej Jaskini Demianowskiej, opublikowany w dziele M. Bela Hungariae antiquae et novae prodromus (1723); jest to najstarszy plan jaskini karpackiej.

W II poł. XVIII w. Alexius Nedeczky zamierzał zwiedzić i opisać wszystkie jaskinie ówczesnych Węgier, a więc również i karpackie. Jednakże, o ile wiadomo, ogłosił dokładny opis jednej tylko jaskini w komitacie biharskim.

Ok. 1800 Christian Genersich zwiedził Mokrą Dziurę w Jaworowej Dolinie i opisał ją dokładnie w swej książce Reise in die Carpathen (1807). Tę samą jaskinię zwiedził w 1827 Albrecht Sydow i ogłosił w swojej pracy jej szczegółowy opis.

Pisana Jaskinia w Kościeliskiej Dolinie (pomijając poszukiwaczy skarbów) była zwiedzana od ok. 1822; w 1832 przez Seweryna Goszczyńskiego, który opublikował jej opis w 1835 i dzięki temu może być uważany za pierwszego speleologa pol. w Tatrach, lub choćby za pierwszego pol. turystę jaskiniowego.Nowoczesne nauk. badania jaskiń tatrz. rozpoczął geolog wiedeński Melchior Neumayr w 1868, który zebrał kości niedźwiedzia jask. z Magurskiej Jaskini i opisał, ale o takich kościach z tej jaskini już w 1866 wspominał też Maksymilian Nowicki. W 1881 i 1882 badał jaskinie Tatr Pol. archeolog Gotfryd Ossowski, a w 1885 Jan Gwalbert Pawlikowski, który ogłosił opis szeregu jaskiń ze szkicowymi planami dwóch z nich. W 1889-91 leśniczy Edward Pauli zbadał parę jaskiń.

Aż do pocz. XX w. poszukiwacze skarbów, turyści i naukowcy przy zwiedzaniu jaskiń tatrz. nie używali żadnego specjalnego sprzętu z wyjątkiem drabinek drewnianych lub ostrewek oraz pochodni, świec lub lamp, czasem lin, toteż do trudniej dostępnych części jaskiń nie mogli dotrzeć, tym bardziej że przygotowania taternickiego nie mieli.Dopiero taternik Mariusz Zaruski w 1907-13 ze swymi towarzyszami rozpoczął zwiedzanie jaskiń tatrz. przy zastosowaniu techniki i sprzętu tatern. (liny, pętle, haki, raki, czekany), co umożliwiło pokonanie przeszkód, które zatrzymywały ich poprzedników. W ten sposób narodziło się t.j. (tak nazwane dopiero po II wojnie świat.).

W ostatnich latach przed I wojną świat. badania nauk. w jaskiniach Tatr Pol. prowadzili m.in.: geolog Wiktor Kuźniar, paleontolog Eugeniusz Kiernik, botanik Antoni Żmuda.W Tatrach Słow. nowoczesne nauk. badania jaskiń rozpoczął Samuel Roth; w 1879 badał jaskinie Tatr Biel. (np. Nowe Jaskinie) i Jaworowej Doliny (m.in. Mokrą Dziurę i Suchą Dziurę), a także jaskinie k. Haligowiec (np. Aksamitkę) i in. na Spiszu. Roth już w 1880 ogłosił opis zbadanych przez siebie jaskiń, wraz z pierwszymi planami jaskiń tatrz.Bielska Jaskinia, znana już dawniej poszukiwaczom skarbów, została ponownie odkryta w 1881 i od tego czasu badana wielokrotnie. Jej kolejne plany, coraz dokładniejsze, sporządzili Emil Schlomm (plan dołączony do przewodnika Samuela Webera z 1883), Franz Dénes (ok. 1888), Eduard Paloncy (1934), Anton Droppa (1956). W pol. literaturze pierwsze szczegółowe opisy Bielskiej Jaskini ogłaszał Walery Eljasz w swych przewodnikach tatrz., poczynając od wyd. 3 z 1886.Z udostępnieniem Bielskiej Jaskini w 1882 rozpoczął się w Tatrach szybki rozwój turystyki jask., ale nie były to jej początki, bo już wcześniej turyści odwiedzali Alabastrową Jaskinię (w sąsiedztwie Bielskiej Jaskini), a jeszcze wcześniej niektóre jaskinie Tatr Pol. (w Kościeliskiej Dolinie oraz Dziurę w Dolinie ku Dziurze i Magurską Jaskinię). Niektóre odwiedziny Mokrej Dziury w Jaworowej Dolinie również były raczej turystyczne, a nie naukowe.

W okresie międzywoj., od 1921, badania jaskiń o charakterze odkrywczym i tatern. prowadzili przede wszystkim Tadeusz i Stefan Zwolińscy z towarzyszami, a także (bardziej dorywczo) Mieczysław Świerz. Przyczynili się oni do rozwoju t.j. i techniki jaskiniowej. Zwolińscy pierwsi w jaskiniach tatrz. stosowali drabinki sznurowe do pokonywania studni jask.; oni też pierwsi w Tatrach Pol. sporządzali szczegółowe plany jaskiń. Eksploracja jaskiń w Tatrach Pol. rozwinęła się w 1921-1933 w sposób wybitny.

Rok 1933 stał się przełomowym w dziejach penetracji jaskiń tatrz. Zwolińscy wprawdzie kontynuowali swą niewątpliwie wybitną działalność w dziedzinie t.j., ale równolegle rozpoczęli działania z takim taternictwem nie związane, a zmierzające do eksploatacji jaskiń; spodziewali się odkrycia wielkiej jaskini naciekowej, która nadawałaby się do sztucznego udostępnienia i skierowania tam masowego ruchu tur. (na wzór Bielskiej Jaskini).

W poszukiwaniu takiej jaskini stosowali oni nie tylko technikę tatern. i jask., ale metody po prostu górnicze: przekopywanie i przemieszczanie z pomocą najemnych robotników dużych mas namulisk i rumowisk jask., nawet kolejkami szynowymi; do pokonania przeszkód stosowali też środki wybuchowe, jak w kopalniach.

Taka działalność eksploatacyjna, kontynuowana jeszcze w pierwszych latach po II wojnie świat., spotkała się z bezskutecznymi protestami organizacji ochrony przyrody i sfer nauk., a późniejsi historycy i ideolodzy t.j. uznali okres 1933-48 za "okres zastoju w polskim taternictwie jaskiniowym... zarazem okres najsmutniejszy... jaskinie tatrzańskie zostały zamienione w kopalnie" ("Wierchy" 49, 1980, s. 187). Zresztą wymarzonej jaskini naciekowej nie odkryto i skończyła się ta akcja sztucznym udostępnieniem dużo mniej atrakcyjnej » Mylnej Jaskini w 1949 i »Mroźnej Jaskini w 1953.

Badania nauk. nad jaskiniami tatrz., lub nad wydobytymi z nich materiałami, prowadzili w latach międzywoj.: entomolog Jan Stach, paleontolodzy Henryk Hoyer jun., J. Babik i Edward Lubicz-Niezabitowski, geografowie Adam Gadomski i Antoni Wrzosek, archeolog Albin Jura i in.

Po II wojnie świat. w Tatrach (najpierw w Tatrach Pol.) nastąpił b. silny rozwój zarówno t.j. i turystyki jask., jak i speleologii, połączony z odkryciem licznych nowych jaskiń i ich eksploracją do rekordowych głębokości i długości. Zastosowano nowy sprzęt tatern. (alpin.) i jask. oraz technikę i sprzęt innych dyscyplin sport., np. sportu płetwonurkowego.

Jeszcze przez szereg lat kontynuował swą działalność eksploracyjną i eksploatacyjną Stefan Zwoliński z towarzyszami. Ponadto w pierwszych latach najbardziej aktywni wśród zakop. taterników jask. byli: Józef Frączek, Władysław Habil, Stanisław Wójcik, Zofia i Konstanty Steccy oraz Edward Winiarski.

Od 1950 szeroko zakrojoną działalność tak eksploracyjną jak i naukową prowadził też zespół młodych grotołazów krak.: Kazimierz Kowalski, Przemysław Burchard, Ryszard Gradziński, Maciej Kuczyński, Wacław Szymczakowski, Krzysztof Birkenmajer, Władysław Danowski, Rafał Unrug, Włodzimierz Starzecki i in.; zespół ten wprowadził do t.j. nowy sprzęt i nowe metody pracy kolektywnej. W trudno dostępnej Miętusiej Jaskini osiągnęli polską rekordową głębokość w jaskiniach: -213 m w 1952 (Kowalski).

Od 1955 pol. grotołazi rozpoczęli działalność eksploracyjną, nauk. i sport. również w jaskiniach Tatr Słow. i następnie w in. krajach eur. i dalszych. Już w 1956 ustanowiono nowy pol. rekord głębokości: -1122 m (Kowalski we franc. jaskini Gouffre Berger), następnie w 1980 głębokość -1358 m w Réseau Jean-Bernard (Ryszard Knapczyk, Zbigniew Rysiecki i Kazimierz Szych).

W latach 1977, 1978,1979 i 1990 osiągano światowe rekordy wysokości w austriackiej jaskini Lamprechtsofen - kolejno: + 844 m, +962 m, + 1005 m, + 1050 m ( pierwsze trzy Wojciech W. Wiśniewski i in. czwarty Włodzimierz Porębski i K.Dubiel). Latem 1990 grotołazi polscy ustanowili w tej jaskini rekordowy trawers o długości 1437 m, który w1995 został powiększony do1532 m. Latem 1997, dzięki eksploracji polskich grotołazów jaskinia Lamprechtsofen stała się najgłębszą jaskinią świata (1632 m)

Z licznych osiągnięć w Tatrach Pol. jednym z ważniejszych było rozpoczęcie eksploracji Śnieżnej Jaskini w 1959 (Józef Frączek i Bronisław Noiszewski). Przy nast. wyprawach grotołazów zakop., a potem także in. docierano stopniowo do coraz większych głębokości. W 1960 nowy rekord głębokości w pol. jaskiniach ustanowili w Śnieżnej Jaskini grotołazi Janusz Onyszkiewicz, Bernard Uchmański i Krzysztof Zdzitowiecki: - 564 m (wg pierwotnego pomiaru 620 m). W 1968 odkryto połączenie Śnieżnej Jaskini z Jaskinią nad Kotlinami; w ich wspólnym ciągu, nazwanym Wielką Śnieżną Jaskinią, dotarto stopniowo do głęb. -776 m (Marek Rekus w 1985). W in. jaskiniach tatrz. osiągnięto deniwelację 730 m (Śnieżna Studnia) i 562 m (Kominiarski Bańdzioch).

Największą długość poznanych korytarzy osiągnięto w Wysokiej Jaskini w połączeniu z Jaskinią za Siedmiu Progami (ok. 10 050 m), w Miętusiej Jaskini (9815 m), w Wielkiej Śnieżnej Jaskini (ok. 9660 m) i w Kominiarskim Bańdziochu (ok. 9250 m). Nie mniej ważne były wyniki eksploracji w wielu in. jaskiniach Tatr Pol. (zob. hasła o poszczególnych jaskiniach). Spośród wielu b. aktywnych grotołazów można przykładowo wymienić jeszcze następujących: Janusz Flach, Christian Parma, Janusz Śmiałek, Apoloniusz Rajwa, Janusz Baryła, Jerzy Tomaszewski, Kazimierz Głazek, Ryszard Rodziński, Jan Danysz, Janusz Rabek, Jerzy Grodzicki, Andrzej Ciszewski, Rafał M. Kardaś, Bernard Koisar, Wojciech W.Wiśniewski.

O działalności grotołazów pol. w jaskiniach innych krajów mowa jest w ich życiorysach.

W t.j. uczestniczyło też wiele kobiet. Pol. rekordy kobiece osiągniętej głębokości w jaskiniach: -640 (Teresa Janasz we franc. Gouffre Berger w 1956), -894 (Ewa Wójcik we franc. Gouffre André Touya w 1978), -1358 m (ta sama w Réseau Jean-Bernard w 1980). Samodzielnego zejścia zespołu kobiecego na dno Wielkiej Litworowej Jaskini (-225 m) dokonały Bożena Dziuk, Bogumiła Owczarek i Mirosława Michalak w 1971.

Dopiero po II wojnie świat. powstały pierwsze pol. organizacje zajmujące się t.j. i speleologią (wiadomość o istnieniu takiej organizacji już w latach międzywoj. jest błędna). Pierwszą był krak. Klub Grotołazów w 1950, drugą z kolei: zakop. Koło Jaskinioznawcze PTTK w 1951. Obecnie istnieją w Polsce w wielu miastach stowarzyszenia tego rodzaju, a ponadto Komisja Taternictwa Jaskiniowego PZA. Wydawane są czasopisma poświęcone tym sprawom; pierwszym był "Grotołaz" w 1950.



Literatura:
Lit. - Jan Gwalbert Pawlikowski: Podziemne Kościeliska. "Pam. TT" 11, 1887. - Mariusz Zaruski: Na bezdrożach tatrzańskich. Wa. 1958 (wyd. 3). - Christian Parma i Apoloniusz Rajwa: Turystyczne jaskinie Tatr. Wa. 1978. - Janusz Baryła: Zarys dziejów polskiego taternictwa jaskiniowego. "Wierchy" 49, 1981. - Stefan Zwoliński: W podziemiach tatrzańskich. Wa. 1987 (wyd. 2).



KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2019