E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Związek Podhalan

 
  Kategoria: 
Nie okreslony 

  opis  
  forum (0)  

Związek Podhalan. Zarówno Związek Górali jak i Związek Podhalan wyrósł z ruchu społ., zwanego regionalizmem podhalańskim. Wywodzi się on z działalności zwł. pisarskiej wielu osób równie oczarowanych pięknem Tatr jak i głęboko zainteresowanych kulturą lud. Podhala czy w ogóle Podtatrza Polskiego. Byli to najpierw niegórale jak Stanisław Staszic, Seweryn Goszczyński, Tytus Chałubiński, Bronisław Dembowski, Władysław Matlakowski, Kazimierz Tetmajer, Stanisław Witkiewicz, potem także górale jak Andrzej Stopka-Nazimek czy Wojciech Brzega.

Pierwszą regionalną organizacją góralską na Podhalu był Związek Górali, założony w Zakopanem 4 III 1904. Należeli do niego tylko górale, przeważnie z Zakopanego, a działalność dotyczyła ich spraw ekon., kult. i oświat., a także gromadzenia materiałów z zakresu podh. kultury lud., a więc także z terenu Tatr. Związek Górali zainicjował też Zjazdy Podhalan (1911, 1912, 1913), które przyczyniły się wybitnie do rozwoju regionalizmu podhalańskiego.

W okresie międzywoj. oprócz Związku Górali działał na Podhalu również i Związek Podhalan, którego status został uchwalony na IV Zjeździe Podhalan w Nowym Targu w 1919. Z.P. składał się również zasadniczo z górali, ale przyjmował na członków także niegórali związanych głęboko z regionem i sprawami jego kultury.

Z.P. podjął szersze zadania niż Związek Górali, ale podstawowymi były nadal: praca nad podniesieniem ludu podh. pod względem etycznym, umysłowym i gosp., oraz utrzymywanie i pielęgnowanie swoistej kultury Podhala. Objęto też działalnością sąsiednie powiaty: nowosądecki, limanowski i żywiecki. W latach tych członkowie Z.P. działali także w Komisji Organizacyjnej Tatrz. Parku Nar., zwł. w jej podkomisji do spraw pasterstwa, oczywiście broniąc interesów ekon. ludności góralskiej w Tatrach.

W okresie II wojny świat. pod okupacją niem. zawieszono działalność Związku Górali i Związku Podhalan. Tylko nieliczni górale działali wówczas w osławionym Komitecie Góralskim i w akcji » Goralenvolku.

Po II wojnie świat. z inicjatywy Jakuba Zachemskiego Związek Podhalan odżył w jesieni 1945 (z siedzibą w Krakowie), ale wskutek niesprzyjających wtedy okoliczności sam zawiesił swą działalność w 1948.

Dopiero w 1957 mógł Z.P. wrócić do życia, początkowo (ze względów majątkowych) pod nazwą: Związek Górali Tatrzańskich, który w 1959 wrócił do nazwy Związek Podhalan.

Siedzibą jest obecnie Ludźmierz, gdzie Z.P. ma własny Dom Podhalański im. Kazimierza Przerwy Tetmajera i Władysława Orkana. Od 1973 Z.P. wydaje czasopismo » "Podhalanka".

Prezesi Z.P.: Jakub Zachemski 1919-35, 1939 i 1945-48, Feliks Gwiżdż 1935-39, od 1957 kolejno: Stanisław Nędza-Kubiniec, Władysław Stachowiec, Stanisław Bafia, Wincenty Galica, Jerzy Ustupski, Józef Staszel, Andrzej Kudasik, Franciszek Bachleda-Księdzularz, Stanisław Kowalczyk.

Po 1980 powstały spory między Z.P. a TPN w związku ze sprawami własnościowymi i wypasami w Tatrach Pol.; sprawy te zostały częściowo uregulowane przez tzw. wypas kulturowy (» pasterstwo), inne - jeszcze nie. Z.P. występował w obronie interesów ekon. stosunkowo nielicznych górali, a TPN i jego władze nadrzędne pilnują interesów ogólnonarodowych. Jest nadzieja, że Z.P. przyłączy się do obrony Tatr dla potrzeb całego narodu i zarazem ogółu górali podh., gdyż w 1989 Z.P. oświadczył:

"... ważną kwestią, którą zaczyna żyć Związek to sprawa ekologii. Pomijany przez lata problem nabrzmiał do rozmiarów katastrofy: zanieczyszczone potoki i jeziora, schnące lasy, ginąca fauna i flora, oto dzisiejszy obraz naszych pięknych gór. Musimy bronić tego wszystkiego, co z tego bogactwa natury pozostało. Nasze działanie musi być oparte na wnikliwych analizach naukowców oraz powinno uwzględnić wszystkie aspekty życia społecznego i kulturowego." ("Karby". Wiadomości rocznicowe. 70 lat Związku Podhalan. Nowy Targ, lipiec 1989, s.2).

Lit. - Włodzimierz Wnuk: Na góralską nutę. Wyd. 2, Wa. 1981, rozdz. Podhalański ruch regionalny .





KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2020