E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Zborowski Juliusz

 
  Kategoria: 
Nie okreslony 

  opis  
  forum (0)  

Zborowski Juliusz (8 IV 1888 Lwów - 15 VI 1965 Zakopane, poch. na starym cment.). Językoznawca (studia na UJ 1912), etnograf, historyk Podhala i Tatr, autor licznych prac nauk. i pop.-nauk. z tych dziedzin. W 1913-20 był nauczycielem w gimnazjum nowotarskim, w 1918-20 redaktorem "Gazety Podh." w Nowym Targu, od 1 I 1922 kustoszem działu etnogr., a następnie (do śmierci) dyrektorem Muzeum Tatrz. w Zakopanem. W 1955 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego.

Jego badania językowe, prowadzone w terenie od 1911, dotyczyły głównie gwary podh. oraz nazw geogr. i osobowych na Podhalu i w Tatrach. Z tej ostatniej dziedziny ogłosił np.: Przyczynek do pochodzenia nazwy Tatr ("Jęz. Pol." 3, 1916, nr 1), O topograficzną nomenklaturę tatrzańską ("Prz. Tur." 3, 1927, nr 7 - 8), Sprawa nomenklatury tatrzańskiej w dziejach Pol. Tow. Tatrzańskiego (tamże 4, 1928, nr 9-10), Z góralskich nazw miejscowych i osobowych ("Jęz. Pol." 18, 1933, nr 3) i osobno wydaną broszurę Wskazówki do zbierania nazw geograficznych (Kr. 1923), w znacznej mierze opartą na materiale podh. i tatrz. Dużo swych materiałów dotyczących nazewnictwa tatrz. przekazał in. badaczom, a w formie kartoteki i nie opracowanych notatek pozostawił obszerne materiały do słownika gwary podhalańskiej.

Opublikował liczne teksty gwarowe (opowiadania Bartka Obrochty, Andrzeja Tylki-Sulei i in. górali), nieraz odnoszące się do Tatr, jak np.: Złoto piwnica w dolinie Kościeliskowej ("Ziemia" 17, 1932, nr 4-5), Lekarstwa z tatrzańskich smoków (tamże 17, 1932, nr 8-9), Z opowiadań góralskich o niedźwiedziu ("Łowiec" 55, 1933, nr 19). Z. uchodził za najlepszego znawcę gwary podh. i jego teksty ukazywały się też w podręcznikach in. autorów (Kazimierz Nitsch: Wybór polskich tekstów gwarowych, Lw. 1929, Wa. 1960).

Od samego początku swego pobytu na Podhalu interesował się Z. również in. dziedzinami kultury lud. tego regionu, ogłaszając liczne przyczynki i rozprawy etnogr., m.in.: W sprawie programu badań etnograficznych na góralszczyźnie ("Lud" 27, 1929), Moda i wieś góralska ("Ziemia" 15, 1930, nr 19), Z badań nad etnograficzną wartością utworów Seweryna Goszczyńskiego ("Etnogr. Pol." 5, 1961).

Był pionierem w stosowaniu fonografu do utrwalania muzyki, pieśni i gwary podh. (1914-16), a poza tym pozostawił kartotekę zawierającą teksty wielu setek pieśni podh. Badaniom muzyki lud. na Podhalu poświęcone są jego Wspomnienia ("Ziemia" 24, 1934, nr 1-2) i O zagadnieniach zbierania melodyj ludowych (tamże 24, 1934, nry 1-4).

Z pogranicza etnografii i historii regionalnej są takie prace Z. jak np.: W poszukiwaniu czorsztyńskiej tradycji ("Pol. Sztuka Lud." 8, 1954, nr 3), Góralskie podania o Szwedach i "Potop" Sienkiewicza ("Światowit" 24, 1962). Dziejami Podhala i Tatr zajmował się Z. w b. szerokim zakresie. O dawnych podróżnikach i badaczach tatrz. ogłosił szereg rozpraw, m.in.: Zapomniany podróżnik tatrzański Teodor Mundt ("Wierchy" 12, 1934), Świętopełk i jego podróż do Tatr (tamże 24, 1955), Raczyli odwiedzić Tatry (tamże 31-33, 1962-64), Itineraria Ludwika Zejsznera w Tatrach i na Podtatrzu ("Prace Muzeum Ziemi" 8, 1966), a z historii najnowszej np.: To i owo z lat okupacji pod Tatrami ("Wierchy" 17, 1947), Der Judenrat in Zakopane (tamże 26, 1957).

W związku ze swą działalnością na stanowisku dyrektora Muzeum Tatrz. ogłosił szereg prac o tej placówce (m.in. w "Wierchach" i "Etnogr. Pol.") i w ogóle z zakresu muzealnictwa.Ważne były rezultaty jego starań o wszechstronny rozwój Muzeum Tatrz.: wykończenie nowego gmachu, reorganizacja części wystawowej, wzbogacanie zbiorów, stworzenie bogatej biblioteki fachowej i regionalnej, zainicjowanie serii wydawnictw nauk. i pop.-nauk., rozszerzenie działalności Muzeum w kierunku stworzenia w nim ośrodka badań nauk. nad Podhalem i Tatrami itd.

W latach tych zarówno Muzeum Tatrz. jako instytucja, jak i osobiście sam Z., w najrozmaitszy sposób ułatwiali prowadzenie badań w Tatrach i na Podtatrzu licznym naukowcom, i niejedna ich praca powstała z inicjatywy Z.

Z. był też czynny w różnych in. dziedzinach: sprawy spisko-orawskie, ochrona przyrody tatrz., popularyzacja wiedzy o Tatrach, regionalizm podh., życie kult. Zakopanego itd. W 1920-65 należał do najbardziej zasłużonych badaczy Tatr i Podtatrza i do najpopularniejszych postaci Zakopanego. Od 1918 był członkiem Komisji Językowej PAU, a od 1926 Komisji Geogr. i Komisji Etnogr. PAU.

Nadano mu członkostwo hon. różnych towarzystw i hon. obywatelstwo Zakopanego (1962). W przedsionku Muzeum Tatrz. odsłonięto w 1966 tablicę poświęconą jego pamięci. Ulicę biegnącą koło Muzeum Tatrz. nazwano ulicą Juliusza Zborowskiego.

Liczne prace Z. (pierwodruki i przedruki) wydano pośmiertnie jako jego Pisma podhalańskie (Kr. 1972, dwa tomy), a inne jego prace w różnych czasopismach, m.in. w "Wierchach" i "Roczniku Podh." Bibliografia prac, artykułów i notatek Z. wykazuje blisko 600 pozycji, ale część jego rękopiśmiennych materiałów nauk. pozostała jeszcze nie wydana.

Zob. też Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem.

Lit. - Jerzy Młodziejowski: O "Samuelu" Juliuszu Zborowskim. "Tyg. Powsz." 1955, nr 25. - "Lud" 44, 1963, druk 1965 (Włodzimierz Antoniewicz). - "Kwart. Hist. Nauki i Techn." 10, 1965, nr 4 (Henryk Jost). - "Język Pol." 46, 1966, nr 1 (Stanisław Urbańczyk). - "Prz. Geol." 14, 1966, nr 2 (Zbigniew Wójcik). - Przedmowa i rozdziały wstępne w kolejnych działach Pism podhalańskich Zborowskiego (piszą: Janusz Berghauzen, Mieczysław Gładysz, Julian Krzyżanowski, Walery Goetel, Stanisław Urbańczyk, Anna Micińska, Zbigniew Wójcik, Hanna Pieńkowska). - "SCZ" 1986.





KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2019