E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Witkiewicz Stanisław

 
  Kategoria: 
Nie okreslony 

  opis  
  forum (0)  

Witkiewicz Stanisław (21 nie 8 V 1851 Poszawsz k. Szawel, Żmudź, Litwa - 5 IX 1915 Lowrana=Lovran nad Adriatykiem, Austria, potem Jugosławia, poch. na starym cment. w Zakopanem). Malarz, literat, krytyk malarski, działacz społ., twórca stylu zakopiańskiego. Studia malarskie (1869-75) w Petersburgu i Monachium.

W 1875-90 mieszkał w Warszawie. Ogłosił liczne krytyki malarskie w formie artykułów i książek, np. Sztuka i krytyka u nas (1891 i dalsze wydania), oraz studia i monografie artyst. o malarzach polskich. W Zakopanem był po raz pierwszy w 1876, od 1886, aby się leczyć (gruźlica), jeździł tam corocznie, a w 1890 osiadł na stałe aż do 1908. Ostatnie lata życia (1908-15) spędził na kuracji w Lowranie.

W Zakopanem W. stykał się jeszcze osobiście z Tytusem Chałubińskim, Sabałą i ks. Józefem Stolarczykiem, którzy już wkrótce potem (w znacznej mierze właśnie dzięki W.) stali się postaciami "legendowymi".

Poza tym obracał się tam w kręgu takich osób jak: Ignacy Baranowski, Maria i Bronisław Dembowscy, Władysław Matlakowski, Karol Potkański, Helena Modrzejewska, Henryk Sienkiewicz, Adam Chmielowski (brat Albert), Stefan Żeromski, Władysław Zamoyski, Jan Gwalbert Pawlikowski, Stanisław Barabasz, Władysław Orkan, oraz takich górali jak: Wojciech Roj, Bartek Obrochta, Wojciech Brzega.

Od 1886 znaczna część twórczości pisarskiej W. jest związana z Tatrami i Podhalem, poczynając od szkicu reportażowego Tatry w śniegu ("Wędrowiec" 1886, od nru 46). Głównym dziełem tatrz. W. i zarazem jednym z utworów czołowych w całym piśmiennictwie tatrz., jest Na przełęczy ("Tyg. Ilustr." 1889-90 odcinkami, I wyd. książkowe: Wa. 1891). Dzieło to daje lit. opis Zakopanego, Tatr i ich "legendowych" postaci (Chałubiński, Sabała, Stolarczyk) oraz górali i ich kultury u schyłku "epoki Chałubińskiego", w powiązaniu z socjologicznymi i filoz. rozważaniami nad góralszczyzną oraz rolą tego regionu w społ. i kult. życiu polskim.

W wyd. 2 Na przełęczy (Lw. 1906) dodał W. obszerną rozprawę Po latach, w której rozwinął swoje poglądy na temat góralszczyzny oraz funkcji cywilizacji na Podhalu i w Tatrach, m.in. o konieczności ochrony ich przyrody.

W in. książce, Z Tatr (Lw. 1907), zebrał W. swoje nowele, przeważnie o tematyce podh. i tatrz., już poprzednio drukowane po czasopismach.

W. zajął się szczególnie żywo sztuką lud. i budownictwem lud. na Podhalu. Już w Na przełęczy rozpoczął walkę o oczyszczenie stylu regionalnego z kosmopolitycznych naleciałości, m.in. w programie nauczania w zakop. Szkole Przem. Drzewn. i w zakop. budownictwie willowym. Stał się gorącym propagatorem podhalańskiego zdobnictwa i budownictwa lud., a następnie (pragnąc nadać im szersze zastosowanie) stworzył na ich podstawie tzw. styl zakopiański, zwany też podhalańskim i witkiewiczowskim, głównie w budownictwie will i in. budowli, ale także w meblarstwie i zdobnictwie.

O stylu tym pisał m.in. w artykułach: Styl zakopiański ("Kur. Warsz." 1891 w 7 odcinkach, przedruk w wyd. 2 książki Sztuka i krytyka u nas, Lw. 1899), Matlakowski i sztuka ludowa ("Gaz. Lek." 1895, nr 30), Na wystawę paryską ("Prz. Zakop." 1900, nr 5), Sprawy stylu zakopiańskiego (tamże 1900, nr 33) i w obu zeszytach publikacji Styl zakopiański (Lw. 1904 i 1911).

Ponadto, choć nie był z zawodu architektem, W. zaprojektował w stylu zakopiańskim szereg will i in. budowli w Zakopanem i w różnych miejscowościach poza Podhalem, gdyż marzył, by styl zakop. stał się pol. stylem ogólnonarodowym.

Najważniejsze z zachowanych do dziś w Zakopanem budowli zaprojektowanych przez W., to "Koliba", "Dom pod Jedlami" i kaplica w Jaszczurówce, a z murowanych - Muzeum Tatrzańskie. Projektował również meble i in. sprzęty w tymże stylu, także porcelanę. Zob. też styl zakopiański.

W. ogłosił również szereg artykułów na in. tematy podh. i tatrz., np. Tytus Chałubiński ("Wszechświat" 1889, nr 46) oraz serię artykułów polemicznych pt. Bagno ("Prz. Zakop." 1902 odcinkami i jako broszura: Lw. 1903), piętnujących szkodliwą dla Zakopanego działalność jego ówczesnego wójta, dra Andrzeja Chramca i władz gminnych; sprawa zakończyła się głośnym w całej Polsce procesem sądowym, wygranym przez W.

Utwory tatrz. W. były nieraz przedrukowywane w całości lub fragmentach, najczęściej Na przełęczy. Ukazywały się też wybory jego utworów, a nadto całość jego pisarskiej spuścizny związanej z Tatrami i Podhalem pt. Pisma tatrzańskie (Kr. 1963, t. 1-2) oraz W kręgu Tatr (Kr. 1970, t. 1-2).

Tematyka tatrz. i podh. jest też szeroko poruszana w wydanych listach W.: Listy do syna (Wa. 1969) oraz w książce Listy o stylu zakopiańskim 1892-1912 wokół Stanisława Witkiewicza (Kr. 1979). Tatry są również tematem wielu obrazów olejnych W., np. Wiatr halny (1895), Owce we mgle (1896), Gniazdo zimy (1907), Kozice w Tatrach, Czarny Staw. Malował też portrety, np. Bronisława Dembowskiego, Wojciecha Gersona, Heleny Modrzejewskiej. Z twórczości graficznej W. najbardziej znane są jego rysunki tatrz., które ukazały się w formie drzeworytów w I wyd. Na przełęczy ; wiele z nich często potem reprodukowano w publikacjach pol. i zagranicznych. Niektóre rysunki tatrz. W. były reprodukowane po raz pierwszy dopiero w jego Pismach tatrzańskich (1963).

Wpływ W. na stosunek społeczeństwa pol. do Tatr i Podhala był ogromny. Wzbudzone przez Chałubińskiego i innych żywsze zainteresowanie Tatrami i Podhalem zostało działalnością pisarską W. utrwalone i pogłębione, a także rozszerzone na różne zagadnienia związane z tym regionem (m.in. ochrona przyrody, podh. folklor, budownictwo i sztuka lud.).

Jego też wielką zasługą jest stworzenie stylu zakop., dzięki któremu budownictwo na Podhalu (domy, kościoły itd.) i w Tatrach Pol. (schroniska i in. budowle) przynajmniej częściowo zostało uratowane od kiepskiego naśladownictwa wzorów kosmopolitycznych i zdobyło własny regionalny charakter wywodzący się z rodzimej kultury ludowej.

Zasługi W. dla Podhala i Tatr są upamiętnione m.in. w nazwie ulicy Witkiewicza w Zakopanem, w utworzeniu tamże w latach międzywoj. Powszechnego Uniwersytetu Regionalnego im. Stanisława Witkiewicza oraz przez umieszczenie tablicy pamiątkowej na willi "Witkiewiczówce".

O Witkiewiczu, o jego działalności i różnorodnej twórczości napisano niezliczone artykuły, rozprawy i szereg książek. W powieści Nietota (1910) Tadeusza Micińskiego jedna z gł. postaci, Zmierzchoświt, to udziwniony W. Był też W. portretowany przez malarzy (Jacek Malczewski, Leon Wyczółkowski i in.), rysowano jego karykatury (np. Kazimierz Sichulski).

Lit. - Tadeusz Korniłowicz: O Stanisławie Witkiewiczu. Kr. 1916. - Kazimierz Kosiński: Witkiewicz i Tatry. Wa. 1927. - Tenże: Stanisław Witkiewicz. Wa. 1928. - Henryk Kurczab: Tatrzańska twórczość literacka Stanisława Witkiewicza. Rzeszów 1973. - Jan Majda: Góralszczyzna w twórczości Stanisława Witkiewicza. Wr. 1979. - "SCZ" 1986. - "LP-PE" 2, 1987 (Jan Zygmunt Jakubowski).





KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2018