E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

turystyka

 
  Kategoria: 
Nie okreslony 

  opis  
  forum (0)  

turystyka. W znaczeniu węższym (tradycyjnym): odbywanie wycieczek jako rozrywki lub wypoczynku, zwykle połączone ze zwiedzaniem obiektów przyr., kult. czy zabytkowych, albo też z udziałem w imprezach kult., sport. czy innych. W znaczeniu szerszym: wszelkie formy podróżowania, które nie są związane z pracą zarobkową lub przesiedlaniem. T. o charakterze wybitnie poznawczo-dydaktycznym jest krajoznawstwem. Niektóre formy t. mają cechy sport., np. rajdy turystyczne. W Tatrach z licznych form t. uprawia się t. górską (wysokogórską) i jej odmianę zim.: górską (wysokogórską) t. narciarską (» narciarstwo). Odmianą t. górskiej w Tatrach jest t. jaskiniowa (» taternictwo jaskiniowe). Również odmianą t. w Tatrach (na ograniczonym ich obszarze) jest t. samochodowa i autokarowa.

Mniej lub bardziej wybitne znamiona sportu mają w Tatrach takie formy t. jak rajdy tur. i narc. oraz wysokogórska t. narciarska. Najbardziej sport. charakter ma » taternictwo, które dawniej (podobnie jak alpinizm) było zaliczane do t., ale z biegiem czasu zupełnie się z niej wyodrębniło.

Za początek t. w Tatrach przyjmuje się wycieczkę Beaty i Olbrachta Łaskich z grupą mieszkanców Kiezmarku do Kiezmarskiej Doliny w 1565. Jest prawdopodobne, że już wcześniej urządzano wycieczki w Tatry, ale nie zachowały się o tym żadne konkretne dane. Następnie wiadomo, że w 1596-1600 Adam Kunisch prowadził swych uczniów (najpierw z Koszyc, potem z Kiezmarku) na wycieczki w Tatry, a w 1596-98 to samo czynił Ioannes Bocatius ze swymi uczniami z Preszowa, z Kunischem jako przewodnikiem. Z XVII w. zachowały się pierwsze wiadomości o wejściach na szczyty tatrz. (Kiezmarski Szczyt, Sławkowski Szczyt), ale to należy raczej do historii taternictwa, podobnie jak dane z XVIII w. o wejściach na Krywań, Jagnięcy Szczyt, Łomnicę itd.

Można przypuszczać, że w XVIII w. i w I poł. XIX w. ruch tur. w Tatry był żywszy niż wynika z b. skąpych wiadomości, jakie się zachowały. Pewne jest, że w XVIII w. na wycieczki w Tatry udawali się studenci ze Spisza (» Bohus Georg, Buchholtz Georg jun.), a w I poł. XIX w. także studenci z Krakowa i Warszawy, a poza tym in. osoby zainteresowane Tatrami, zarówno naukowcy (» naukowe badania) jak i zwykli turyści. Już w I poł. XIX w. dość często urządzano wycieczki w Tatry z najbliższych ówczesnych zdrojowisk, a więc z pol. strony z Krynicy i zwł. Szczawnicy, a z pd. ze Smokowca.

W latach 1840. również i Zakopane już ściągało letników i chorych (kuracje żentycą). Pierwsze schronisko w Tatrach zostało zbudowane w 1827 przy Morskim Oku (spaliło się w 1865), a następne w 1865 w Dolinie Zimnej Wody (Schronisko Rainera) i 1871 w Wielickiej Dolinie (zniszczone w 1874 przez lawinę). Ponadto już w I poł. XIX w. korzystali turyści z gospód czy karczem, które istniały wtedy w Starych Kościeliskach, Kuźnicach i w in. miejscach pod Tatrami, np. Bielańsko k. Wychodnej. Turyści nocowali też w leśniczówkach (m.in. na Bukowinie Tatrz.), w szałasach i szopach, w domkach myśl. (np. już w końcu XVIII w. w domku postawionym przez Csákyego w miejscu, gdzie później powstał Smokowiec) oraz, oczywiście, we wsiach i miasteczkach pod Tatrami. W samych Tatrach sypiano też na wolnym powietrzu lub w naturalnych kolebach skalnych (słynna była Łomnicka Koleba w Dolinie Małej Zimnej Wody). Budowa schronisk dla turystów rozpoczęła się w Tatrach na dobre dopiero po powstaniu w 1873 pierwszych towarzystw tur.: MKE i TT. Utrudnieniem w rozwoju t. był długo brak dogodnej komunikacji. Z Krakowa do Zakopanego jeździło się furkami góralskimi (potem też wozem pocztowym do Nowego Targu) po kiepskich drogach, z noclegiem zwykle w karczmie w Zaborni. Ponadto istniejąca sieć dróg jezdnych (pomijając ich stan) była długo dość skąpa i nie dostosowana do potrzeb turystyki. Z Zakopanego do Morskiego Oka aż do 1902 jeżdżono przez Poronin i Bukowinę, czasem nawet przez Jurgów i Jaworzynę Spiską, gdyż Droga Balzera nie istniała, a droga przez Głodówkę była często w b. złym stanie. Z Zakopanego do Smokowca można było aż do 1885 dojechać tylko przez Białą Spiską i Kiezmark. Ze Smokowca do Szczyrbskiego Jeziora aż do 1877 trzeba było jechać przez Poprad i Mięguszowce, gdyż żadnej drogi jezdnej na szlaku dzisiejszej Drogi Wolności jeszcze nie było. Od pd. pierwsza linia kolejowa dotarła pod Tatry w 1871 (do Popradu), nie dochodziła jednak do samych Tatr, co nastąpiło dopiero w w 1895 (linia kolejowa do Tatrz. Łomnicy) i 1896 (kolej zębata do Szczyrbskiego Jeziora).

Linia kolejowa z Krakowa do Chabówki została otwarta dopiero w 1884, a do Zakopanego w 1899. W Tatrach do 1873 nikt nie budował, ani nie znakował ścieżek dla turystów, z wyjątkiem ścieżek w najbliższej okolicy Smokowca. Pierwszy drukowany przewodnik tatrz. (niem.) ukazał się w 1842, a pierwszy polski w 1860 (» przewodniki). W II poł. XIX w. zaczął się wzmagać ruch tur. w Tatry, od pn. i od pd. W związku z tym w 1873 powstało węg. MKE i pol. TT jako pierwsze organizacje tur. zajmujące się Tatrami i w ogóle Karpatami. Organizacje te starały się w interesie turystów o budowę dróg jezdnych i linii kolejowych, odpowiednich ścieżek w samych górach i schronisk tur., o zorganizowanie przewodnictwa, o wydawanie odpowiedniej literatury i map, o podniesienie - jak to dziś nazywamy - baz tur. i usług tur. u podnóża gór. Dokładnych danych liczbowych, obrazujących rozwój t. w Tatrach, nie ma, ale pewne pojęcie o wzrastaniu ruchu tur. daje statystyka przyjezdnych do Zakopanego, choć nie wszyscy przyjezdni byli turystami, gdyż podane liczby obejmują również letników, kuracjuszy itp. W 1886-89 przyjeżdżało do Zakopanego ok. 2000 osób rocznie, w 1918 - 9000, w 1938 - 60 000, w 1948 - 150 000, od 1962 - ponad milion, od 1973 - ponad 3 miliony.

Podobny wzrost nastąpił po pd. stronie Tatr. Wysokogórska część TANAPu (od Cichej Doliny Lipt. ku wsch.) wg trzydniowych obserwacji w pocz. sierpnia 1981 była odwiedzana przez blisko 40 000 osób dziennie. Ruch ten nie był rozłożony równomiernie, np. na Krywaniu było przeciętnie 480 osób dziennie, na Rysach 1500 (w obu przypadkach w związku z leninowskim zlotem młodzieży), na Polskim Grzebieniu blisko 300, przy Łomnickim Stawie prawie 5000 (przy Morskim Oku bywało ponad 15 000). Zarówno ogólne obserwacje, jak i szczegółowe badania wykazują, że w Tatrach Pol. i Słow. ruch tur. jest nadmierny i powoduje postępującą dewastację przyrody (» ochrona przyrody).

W t. tatrz. z biegiem lat nastąpiły liczne zmiany nie tylko ilościowe: w popularności poszczególnych tras czy celów wycieczkowych, w korzystaniu z usług przewodnickich, w organizowaniu masowych imprez (rajdy itp.), w zachowaniu się turystów wobec przyrody (najbardziej niszczycielskie w pierwszych latach po II wojnie świat.) itd. Najistotniejsza zmiana uwidoczniła się jednak w społ. składzie turystów. Do II wojny świat. - podobnie jak w całej Polsce i Czechosłowacji - t. w Tatrach była uprawiana głównie przez inteligencję, łącznie z młodzieżą szkolną i akademicką, tylko wyjątkowo przez rzemieślników i robotników, a przez chłopów wcale. Warto dodać, że wbrew temu, co nieraz się pisało, arystokracja, obszarnicy i kapitaliści nie uprawiali t. w Tatrach (ani taternictwa) - pomijając rzadkie wyjątki - chociaż w uzdrowiskach podtatrz. bywało sporo przedstawicieli tych warstw.

Natomiast po II wojnie świat. wśród turystów w Tatrach widzimy wprawdzie nadal przewagę inteligencji pracującej łącznie z młodzieżą szkolną i akademicką, ale również - zwł. w dużych grupach wycieczkowych - licznych robotników i nawet (dużo mniej) rolników. Po 1945 t. tatrz. objęła wielokrotnie większą część społeczeństwa pol. i czechosł., i to wszystkich warstw społecznych. Przez odpowiednie wyszkolenie przewodników pogłębiono też i rozszerzono stronę poznawczo-dydaktyczną (krajoznawczą) i wychowawczą turystyki.

Zob. też: narciarstwo, pojemność turystyczna, przewodnictwo, przewodniki, rajdy turystyczne, schroniska, taternictwo, turystyczne organizacje, ubiór turystyczny.





KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2020