E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Łomnica

 
  Kategoria: 
Nie okreslony 

  opis  
  forum (0)  

Łomnica, szczyt (2634, 2632 m); Lomnický štít; Lomnitzer Spitze, Lomnicer Spitze; Lomnici-csúcs. S. Drugi pod względem wysokości szczyt tatrz. Do ok. 1860 Ł. uchodziła powszechnie za najwyższy szczyt tatrz., choć Ludwig Greiner już w 1838 wykazał swym pomiarem trygonometrycznym (opublikowanym w 1839), że najwyższy jest Gierlach. Ł. wznosi się we wsch. części Tatr Wys., w ich bocznej grani odchodzącej od głównej w Baranich Rogach na pd.-wsch. U stóp Ł. leżą Kiezmarska Dolina, Łomnicka Dolina i Dolina Małej Zimnej Wody. Z wierzchołka Ł. przy sprzyjających warunkach atmosferycznych widać wielkie połacie pięciu państw, m.in. Góry Tokajskie, Góry Bukowe i Matrę na Węgrzech (150 km), Śnieżkę w Karkonoszach na granicy Czech i Polski (360 km), Łysą Górę w Górach Świętokrzyskich w Polsce (blisko 200 km), Howerlę w Czarnohorze na Ukrainie (300 km) oraz liczne pasma górskie Słowacji.

Wśród wszystkich tatrz. szczytów Ł. jest jednym z najsłynniejszych, o najbogatszej i najbardziej różnorodnej historii, i zajmuje pozycję wyjątkową: w dziejach taternictwa i turystyki tatrz., w historii dawnych poszukiwaczy skarbów i wysokogórskiego górnictwa, w dziejach badań nauk., w piśmiennictwie, grafice i malarstwie tatrz., a także w dziejach niszczenia pierwotnego uroku przyrody Tatr.Już od XV w. wizerunek Ł. figurował w herbie rodziny Berzeviczy z Wielkiej Łomnicy. Pojawia się też Ł. na najstarszych panoramach tatrz.: Jerzego Buchholtza jun. z 1717 i Stefana Berzeviczyego z 1719, a z polskich - na panoramie Zygmunta Vogla z 1804 (w dziele Stanisława Staszica O ziemiorodztwie Karpatow 1815). Majestatyczna sylwetka Ł. była odtwarzana przez artystów od pocz. XIX w. na setkach drzeworytów, litografii i obrazów.

Ł. należy też do szczytów tatrz. o najbogatszej literaturze. Oprócz publikacji nauk., wspomnieniowych, tur. i tatern., poświęcono temu szczytowi osobne wiersze lub fragmenty większych poematów. Podobnie jak Krywań, który często występuje w poezji i w ogóle w literaturze słow. jako symboliczna góra narodowa Słowaków (z nawiązaniem do spraw ogólnosłowiańskich), tak i Ł. - choć od XI w. nie leżała w granicach Polski lecz na Węgrzech - odegrała w poezji pol. pewną rolę symboliczną dla pol. spraw nar. (również z nawiązaniem do spraw ogólnosłowiańskich) w latach utraty niepodległości, np. fragment Łomnica w Proroctwach ks. Marka Seweryna Goszczyńskiego (1833), w Pieśni o ziemi naszej Wincentego Pola (1843), w poemacie Tatry w dwudziestu czterech obrazach Bogusza Zygmunta Stęczyńskiego (1860), a jeszcze wcześniej w prozie, np. we wspom. dziele Staszica (1815).

Przez długi czas uważano mylnie, że na Ł. był już David Frölich z towarzyszami w 1615, a potem (lub nawet wcześniej) nieznani z nazwiska turyści z przewodnikiem spiskim i wreszcie Simplicissimus (Daniel Speer) z towarzyszami i przewodnikiem ze Spisza w 1654, wszyscy oni jednak byli nie na Ł., lecz na pobliskim Kiezmarskim Szczycie. Przyczyną nieporozumienia były zmiany w dawnych nazwach szczytów. Aż do II poł. XVIII w. uchodziła Ł. za niedostępną.

W XVIII w. i na pocz. XIX w. rodzina kiezm. »Fabri (Fabry) i inni Spiszacy prowadzili prymitywne roboty górn. w pn. ścianie Ł. na Miedzianych Ławkach. Jakob Fabri sen. ok. 1760-90 dotarł z Miedzianych Ławek na sam wierzchołek Ł. jako pierwszy znany z nazwiska człowiek. Mn.w. w tym samym czasie drogę na Ł. od pd. odkryli strzelcy z pobliskich wsi spiskich, a droga od pn. poszła wnet w zapomnienie.

Pierwszymi turystami i badaczami nauk., którzy weszli na Ł. (od pd.) byli: ang. przyrodnik Robert Townson z dwoma strzelcami kozic ze wsi Stara Leśna w 1793, pol. uczony Stanisław Staszic z przewodnikami (strzelcami) ze wsi Stara Leśna i Gierlachów w 1802 lub 1804, grupa nieznanych turystów (z przewodnikami?) przed 1807, szwedzki botanik Göran Wahlenberg i kiezm. przew. David Fabri w 1813.

Wkrótce potem wejścia na Ł. stały się coraz częstsze, a niektórzy przewodnicy (niem. i słow.) do 1865 prowadzili turystów na ten szczyt po kilkadziesiąt i nawet ponad sto razy. Kobiety wchodziły na Ł. od lat 1840., w tym Polki od 1856. Wszystkie te wejścia odbywały się od pd., i już przed 1860 niektóre fragmenty drogi zaczęto sztucznie ułatwiać; pierwszą żelazną poręcz skradziono i musiano ją zastąpić drewnianą, potem założono klamry i łańcuchy. Ponownego wejścia na Ł. od pn. dokonał dopiero w 1878 Jan Gwalbert Pawlikowski z przew. Wojciechem Bukowskim i Maciejem Sieczką.

W dziejach tatern. Łomnicy ważnym wydarzeniem było po licznych próbach odkrycie drogi na ten szczyt wprost z Doliny Pięciu Stawów Spiskich tzw. Drogą Jordána w 1900 (Károly Jordán i przew. Johann Franz sen.). W nast. latach taternicy odkryli różne nowe drogi na Ł.

Dużą rolę w nowszych dziejach taternictwa odegrało zdobywanie jej zach. ściany, należącej do najwspanialszych w Tatrach. To niezwykle gładkie i strome urwisko skalne było atakowane wielokrotnie. Przeszli je pierwsi Antoni Kenar, Aleksander Stanecki i Wiesław Stanisławski w 1929; droga ich wiodła ukosem przez lw. część zach. ściany na pn.-zach. grań. Drugiego wejścia tą ścianą, inną drogą, dokonali Wincenty Birkenmajer i Kazimierz Kupczyk w 1930; droga ich, wiodąca ukosem przez pr. część zach. ściany wprost na wierzchołek, została wtedy zaliczona do najtrudniejszych w Tatrach.

Już od 1932 usiłowano też wejść zach. ścianą mn. w. w linii spadku wierzchołka Ł., a udało się to dopiero przy zastosowaniu sztucznych ułatwień w 1950: František Plšek i Václav Zachoval, drogą przez Hokejkę, z kolei uznaną wtedy za najtrudniejszą w Tatrach. Obecnie kilkanaście dróg wiedzie zach. ścianą Ł. i niejedna przewyższa trudnościami drogę przez Hokejkę.

W zimie pierwsi byli na Ł. (zwykłą drogą od pd.) Theodor Wundt i przew. Jakob Horvay w 1891. Potem wchodzono w zimie na Ł. różnymi drogami, a w 1951 Arno Puškáš i Ladislav Szabó nawet zach. ścianą, drogą Birkenmajera i Kupczyka, ale z pomocą sztucznych ułatwień, nie stosowanych na tej drodze w lecie.

Mimo wielu głosów sprzeciwu zbudowano w 1936-40 napowietrzną kolej linową z Tatrz. Łomnicy na wierzchołek Ł., na którym postawiono kilkupiętrowy murowany budynek stacji kolei, mieszczący też obserwatorium meteor. W 1956-61 dobudowano murowany gmach obserwatorium astron., a tuż ponad urwiskiem zach. ściany postawiono laboratorium fizyczne. W 1957 umieszczono na wierzchołku Ł. telewiz. stację przekaźnikową, a w 1963-65 zbudowano linię elektryczną wysokiego napięcia od Łomnickiego Stawu, biegnącą najpierw na pd.-zach. zbocze Huncowskiego Szczytu (8 podpór), a stamtąd ponad Cmentarzyskiem na pn.-wsch. żebro Ł. (tu ostatnia podpora) i dalej na wierzchołek Ł.

Dla przybywających na wierzchołek koleją linową Ł. nie jest punktem wyjścia jakichkolwiek tras wycieczkowych (dawne szlaki wycieczkowe znakowane zlikwidowano); pasażerowie kolei mogą tylko przejść się kilkadziesiąt m betonową promenadą na grani szczytowej, otoczonej żelazną balustradą. Jedynie taternicy mają skrócone dojście do niektórych dróg wspinaczkowych, a drogi tatern. wiodące urwiskiem zach. ściany kończą się przy owej balustradzie.

Tuż pod wierzchołkiem Ł. w kierunku Cmentarzyska ciągnie się olbrzymie wysypisko żużlu, gruzu, złomu i śmieci, a gł. żlebem wsch. ściany spływają ścieki i nieczystości z budynków na Ł. Na niegdyś majestatycznym tatrz. szczycie powstało więc ruchliwe i niechlujne osiedle, na którego skraju stoi w charakterze reliktu przysadzisty słupek betonowy z napisem-klepsydrą: Tu był wierzchołek Łomnicy.

Nazwa Łomnicy powstała stąd, że szczyt ten wznosił się (częściowo) w granicach posiadłości Wielkiej Łomnicy, a więc pośrednio od potoku Łomnica. Nazwa szczytu powinna więc prawidłowo brzmieć Łomnicki Szczyt i taką właśnie dawniej czasem się posługiwano, jednakże w języku pol. upowszechniła się nazwa krótsza, taka sama jak dla potoku: » Łomnica.

W dawnej literaturze pol. używano też nazw Krępak, Krempak i Krapak, niekiedy na oznaczenie Ł. (szczytu), a kiedy indziej całych Tatr czy Karpat, przy czym z tekstów nieraz trudno się wyznać, o który z tych obiektów w danym wypadku chodziło, zasadniczo jednak przed 1800 nazwami tymi oznaczano Tatry lub Karpaty, a nie szczyt Ł. Stanisław Staszic w 1812 i 1815 używał stale dla Ł. nazwy Wielki Krapak lub po prostu Krapak (uważając ją za najstarszą), ale podał też inne jej nazwy, stosowane wtedy przez spiskich Słowaków: Wysoka,Wysoka Łomnicka, Wielki Gruń, natomiast nie wymienia nazwy Łomnica czy Łomnicki Szczyt (tylko w wersji niem. Lomnitzer Spitze). Nazwa Łomnica czy Łomnicki Szczyt upowszechniła się w piśmiennictwie pol. wkrótce potem.

Z powodu jej wysokości i okazałej, niegdyś majestatycznej sylwetki, rzucającej się w oczy ze Spisza, Łomnicę określano też dawniej dodatkowym epitetem: Królowa Tatr lub Królowa Tatrzańska. To co obecnie znajduje się na jej głowie trudno nazwać koroną.

Lit. - Stanisław Staszic: Rozprawa piąta o Krapaku Wielkim. "Rocz. Tow. Warsz. Przyjaciół Nauk" 8, 1812. - Marian Alojzy Łomnicki: Wycieczka na Łomnicę tatrzańską 26 lipca 1865 r. "Tyg. Ilustr." 1868. - Walery Eljasz: Wycieczka na Łomnicę w Tatrach. "Kłosy" 1883, nry 943-948, z rysunkami autora. - Wincenty Birkenmajer: Szklana Góra. "Tat." 1930, nr 4 (cały poświęcony dziejom Ł.).





KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2021