E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Grzegorzewski Jan

 
  Kategoria: 
Ludzie 

  opis  
  forum (0)  

Grzegorzewski Jan , pseud. Ewan i in. (1846 lub 1849 Szulajki, pow. zwiahelski, Wołyń - 17 (16?) XI 1922 Lwów). Publicysta, literat, podróżnik (kraje bałkańskie i Bliski Wschód), etnograf, slawista, orientalista.Na Podtatrzu  i w Tatrach  bywał często w 1883-1916, mieszkając nieraz przez dłuższe okresy w Zakopanem , gdzie miewał odczyty i prowadził działalność społeczną. Wędrował od 1883 po Orawie , Liptowie  i Spiszu .

Wszedł do historii taternictwa jako jeden z pionierów taternictwa zim., gdyż w styczniu 1894 był inicjatorem i uczestnikiem I przejścia zim. przez Zawrat  do Morskiego Oka  (prowadził przew. Bartek Obrochta ), oczywiście bez nart. Opisał to w artykule Przez Zawrat do Morskiego Oka w zimie ("Pam. TT" 1894) i potem obszerniej: Pierwsza wyprawa zimowa przez Zawrat do Morskiego Oka ("Alm. Tatrz." 1894). Był to zresztą jego jedyny wyczyn taternicki.

Interesował się też przewodnictwem tatrz. i w 1894 w Zakopanem był projektodawcą Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Przewodników Tatrzańskich.W 1883-1919 opublikował liczne artykuły i prace na tematy hist., etnogr., lit. i in., związane z Podtatrzem i Tatrami, np.: Muzeum Tatrzańskie ("Wędrowiec" 1883, nr 43 i 44), Z południowo-zachodnich kresów ("Kraj" 1884, nr 28), Z krainy zaniedbanej ("Tydzień" 1896, nry 14-16, gł. o Spiszu), Ze statyki i dynamiki ludowej (podług obserwacji, czynionych na góralszczyźnie) (tamże 1896, nry 33-38), Świadomość narodowa u ludu (tamże 1898, nry 1-2), Sporne terytorja (tamże 1898, nry 8-16), Na ziemi spiskiej (tamże 1906, nr 37).

Informował społeczeństwo pol. o różnych sprawach słow. dotyczących Podtatrza i szerzej, np. w artykułach Ze Słowacyi ("Ateneum" 1887, nr 1 i 2, m.in. o Orawie i Antonim Kocyanie) czy Najnowsza powieść z tamtej strony Tatr ("Ateneum" 1888, nr 4, o twórczości lit. Svetozára Hurbana Vajanskýego).

W 1894 wydał rocznik » "Almanach Tatrzański " i dwa numery czasopisma » "Goniec Tatrzański ", zapełniając je w znacznej mierze własnymi utworami na różne tematy, głównie zakop. i tatrz., propagując także swoją ideę "tatrzaństwa" czyli "prądu tatrzańskiego", tj. swoistego regionalizmu góralsko-tatrzańskiego. Ten mistyczny prąd miał poprzez Tatry i góralszczyznę inspirować literaturę, sztukę i naukę pol., i stać się źródłem odrodzenia ogólnonarodowego i przyczynić się do zmartwychwstania Polski. Propagował to "tatrzaństwo" również i poza tymi publikacjami, jednakże nie zdobył zwolenników dla tej swojej dość mglistej idei, choć zawierała pewne zdrowe elementy późniejszego regionalizmu podhalańskiego.

Po latach starań G. wreszcie wydał swoją największą pracę etnogr. o Podtatrzu: Na Spiszu, studya i teksty folklorystyczne (Lw. 1919, poprawiona i uzupełniona odb. z "Przew. Nauk. i Lit." 1917). Jest to praca mimo pewnych niedociągnięć i fantastycznych teorii do dziś cenna.

Warto też zaznaczyć, że w wielu swych pracach G. omawia różne zjawiska etnogr. na tle porównawczym, np. polsko-słowackim, a także szerszym, np. w pracy Albania i Albańczycy ("Przew. Nauk. i Lit." 1913 i odb. w 1914) w sposób pionierski, choć jeszcze pobieżny, zwrócił uwagę na analogie między lud. kulturą tatrz. (i w ogóle karpacką) a bałkańską, zwł. w dziedzinie pasterstwa. Jego praca Gwary spiskie pozostała w rękopisie, który zaginął.



Literatura:
"PSB" 9, 1960-61 (Włodzimierz Zajączkowski). - Jan Reychman: Peleryna, ciupaga i znak tajemny. Kr. 1971 i 1976. - Juliusz Zborowski: Z dziejów ruchu wydawniczego w Zakopanem do roku 1899. "Rocz. Podh." 3, 1985.



KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2021