E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Janota Eugeniusz

 
  Kategoria: 
Ludzie 

  opis  
  forum (0)  

Janota Eugeniusz (31 X 1823 Kęty - 17 X 1878 Lwów). Ksiądz kat., germanista, przyrodnik, krajoznawca, taternik, zasłużony badacz Tatr i Podtatrza, jeden z pionierów ochrony przyrody w Polsce, także w Tatrach, prof. Uniw. Lwow.

Z braku środków na in. studia został księdzem (1847) i w 1847-48 był wikarym, m.in. w Żywcu w 1848. W 1849 został dopuszczony do przewodu doktorskiego na UJ, gdzie w 1860 uzyskał doktorat na podstawie pracy Przewodnik w wycieczkach na Babią Górę, do Tatr i Pienin (Kr.1860); jest to pierwszy pol. przewodnik tatrz. W 1850-71 uczył w szkołach średnich (język niem. i pol., historia i geografia), w 1850-52 w Cieszynie, w 1852-71 w Gimnazjum św. Anny w Krakowie.

Wreszcie jako jedyny wówczas Polak w Galicji osiągnął drogą konkursu katedrę języka i literatury niem. w Uniw. Lwow. (1871), gdzie dopiero on postawił na właściwym poziomie studium owego przedmiotu. Ponadto działał w Radzie Szkolnej Krajowej (1871-74), był autorem prac nauk. (germanistyka) oraz podręczników (gramatyk języka niem., szkolnych wypisów tegoż języka, śpiewników dla młodzieży) i in. J. miał jednak zainteresowania (także naukowe) znacznie szersze, związane z przyrodą, etnografią i historią, m.in. Tatr i Podtatrza.

Tatry zwiedził po raz pierwszy w 1846, odbywając całą drogę z Krakowa pieszo. Od 1852 bywał w Tatrach prawie corocznie i stał się jednym z ich najlepszych znawców. W 1867 z towarzyszami dokonał m.in. I wejścia na wyższy wierzchołek Świnicy , na Granaty  i Przełęcz Szparę . Dużo chodził po Tatrach  z przew. Jędrzejem Walą  starszym i Maciejem Sieczką , ze swymi uczniami (np. z Bronisławem Gustawiczem ), z różnymi naukowcami.

J. w czasie swych wycieczek tatrz. robił pomiary wysokości (wówczas zagadnienie aktualne) i na ten temat ogłosił kilka prac, np. Spis wzniesień w Tatrach i w przyległych dolinach dotąd pomierzonych ("Spraw. Komis. Fizjogr." 1867, z osobnym rozdz. o zasięgu pionowym drzew i krzewów), Pomiary barometryczne w Tatrach Nowotarskich (tamże 1871). Mierzył też ciepłotę źródeł tatrz. Zebrał duży zielnik roślin z Tatr i Pienin.

Zajmował się również etnografią i ogłosił pracę Lud i jego zwyczaje ("Przew. Nauk. i Lit." 1878). Już w 1860 przygotowywał zbiór pieśni podh. (pisał o tym w "Bibl. Warsz." 1860, t. 4: 459-460); to co zachowało się z tego w rękopisie, zostało wydane dopiero pośmiertnie ("Wierchy " 1923) i są to najwcześniej zanotowane melodie podhalańskie.Prowadził ponadto badania nad historią Podtatrza i Tatr, ogłaszając z tej dziedziny szereg prac, np. Zapiski o zaludnieniu dolin Dunajca i Popradu na Śpiżu. Przyczynek do monografii Tatr ("Rocz. Tow. Nauk. Krak." 1864). Sporo wiadomości hist. z Podtatrza i Podkarpacia znajduje się też w jego wspom. przewodniku z 1860.Również cenne są jego prace hist. z sąsiednich terenów: Wiadomość historyczna i jeograficzna o Żywiecczyźnie (Cieszyn 1859), Historyczno-topograficzna wiadomość o wodach lekarskich Bardyowskich (Kr.1858), Historisch-topografische Skizze des Bades Bartfeld ("Mitt. Geogr. Ges. Wien." 1861, nr 1), Zapiski o Bardyjowie i najbliższej okolicy ("Rocz. Tow. Nauk. Krak." 1862 i odb.: Bardyjów. Historyczno-topograficzny opis miasta i okolicy, Kr.1862; także o Spiszu).

Wracając do jego prac tatrz. trzeba przede wszystkim wymienić trzy: Przewodnicy zakopiańscy ("Kłosy" 1866, t.3, nr 74 i 75, gł. o Jędrzeju Wali starszym, Macieju Sieczce i Szymonie Tatarze  starszym, z rysunkami Walerego Eljasza ), pierwszy dokładniejszy opis najsłynniejszej doliny tatrz.: Dolina Kościeliska w Tatrach ("Tyg. Wielkopolski" 1871, nry 50-53; przedruk w książce Walerego Eljasza Szkice z podróży w Tatry, 1874) oraz Przyczynki do znajomości Tatr ("Tydz. Lit. Artyst. Nauk. Społ." 1874 i 1875).

J. był wielkim miłośnikiem przyrody i wspólnie z » Maksymilianem Nowickim  walczył o ochronę tak bardzo wówczas tępionych kozic i świstaków tatrz., wciągając do tej akcji również Słowaków i Niemców spiskich; wzywał do ochrony zwierząt również poza Tatrami. Był założycielem i pierwszym prezesem Galicyjskiego Tow. Ochrony Zwierząt i od 1876 wydawcą jego "Miesięcznika".

Pisał od 1865 wielokrotnie o ochronie zwierząt, w dziennikach i czasopismach, zwł. o świstaku i kozicy, np. Sprawa ochrony zwierząt ("Czas" 1865, nr 221), często w "Spraw. Komis. Fizjogr." i także za granicą. Jest autorem anonimowej broszury Upomnienie Zakopianów i wszystkich Podhalanów, aby nie tępili świstaków i kóz (Kr.1865, przedruk w "Ochr. Przyr." 1929). Pisał również o zabytkowych drzewach: Drzewa olbrzymie wiekiem znakomite ("Przyrodnik" 1871, nr 2).

Wspólnie z Nowickim przyczynił się do wydania w 1868 przez sejm galicyjski ustawy o ochronie świstaków i kozic w Tatrach, i oni obaj przez szereg lat utrzymywali straż do tej ochrony. Jako współautor drugiej wersji statutu Tow. Tatrzańskiego (zatwierdzonej na początku 1874), J. wprowadził do tego statutu ochronę kozic i świstaków jako jeden z celów TT.Wszystko to nie wyczerpuje wielostronnej i owocnej działalności J. ani w Tatrach, ani poza nimi. Był on aktywnym członkiem wielu towarzystw, m.in. Tow. Nauk. Krakowskiego i jego Komisji Fizjograficznej. Miasto Bardiów mianowało autora pierwszej swej monografii swym obywatelem honorowym. Ale jest on jedną z legendarnych postaci właśnie Tatr.



Literatura:
Jan Gwalbert Pawlikowski: Kilka wspomnień o tych, co dawniej po Tatrach chadzali. "Tat." 10, 1923-24. - Ferdynand Hoesick: Legendowe postacie zakopiańskie. Wa.1959. - "PSB" 10, 1962-64 (Czesław Lechicki). - "SBP" (Zbigniew Kawecki i Krystyna Kowalska).



KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2018