Ząb

Orientacyjne położenie Zębu (mapka udostępniona przez Studio Acord)

Ząb to najwyżej położona w Polsce wioska, której grunty leżą na wysokości 910-1013 m n.p.m. rozciągnięte wzdłuż głównego grzbietu Pasma Gubałowskiego. Od południa ograniczona jest przysiółkiem Furmanowa, zaś od północy graniczy z wioską Bustryk. Na wschód od Zębu położona jest osada Suche, która schodzi w dolinę Białego Dunajca, a po zachodniej stronie w dolinie Bystrego Potoku położone jest Nowe Bystre.

Wieś została założona w 1620 roku, kiedy to sołectwo w "Zubie" (i pobliskim Suchem) otrzymali od nowotarskiego starosty Stanisława Witowskiego Wiktoryn i Anna Zdanowscy. Niedługo potem kolejny starosta, osławiony okrutnik Mikołaj Komorowski, przemocą zlikwidował sołectwo, przekształcając łany sołtysie w folwark. Po jego śmierci Zdanowscy powrócili na swój urząd, jednakże niebawem odsprzedali go kolejnemu staroście, Adamowi Kazaneckiemu. Ten znów urządził w Zębie folwark. W 1763 roku starościna Anna Radziwiłłówna rozparcelowała go między poddanych. W pierwszej połowie XIX wieku Ząb stał się samodzielną gromadą, której grunty od 1824 r. wchodziły w skład "państwa zakopiańskiego" - dóbr rodziny Homolacsów. Już od 1885 roku wieś dysponowała własną szkołą, a w latach I wojny światowej rozpoczęto budowę kościoła, ukończoną w 1921 roku. Od czasów autonomii galicyjskiej, aż do połowy lat siedemdziesiątych XX w. Ząb był samodzielną gminą. Obecnie wioska liczy około 1500 mieszkańców. Z uwagi na swoje atrakcyjne położenie i dobry klimat, jest coraz częściej odwiedzany przez letników, a także narciarzy.

W centrum wsi warto skręcić w lewo, by obejrzeć stylowy kościół pod wezwaniem św. Anny. Świątynia została wybudowana według planu Andrzeja Gracy z Bustryku, zrealizowanego przez cieślę Jana Ustupskiego z Zakopanego. W jej wnętrzu znajduje się zabytkowy główny ołtarz, projektowany przez wybitnego rzeźbiarza Wojciecha Brzegę (górala który studiował rzeźbiarstwo w Paryżu!), zaś wystrój wnętrza jest dziełem zakopiańskiego snycerza Jana Tylki.

Kilkaset metrów za kościołem znajduje się uroczo położony cmentarz obsadzony limbami. Z okolicy cmentarza jest wspaniały widok na góry, od Tatr Bielskich po Zachodnie. W ostatnich latach wybudowano też w Zębie ładną stylową kaplicę. Poza tym godna polecenia jest także sama zabudowa wsi niestroniąca od tradycyjnych rozwiązań architektonicznych. Spacerując drogą biegnącą z grzbietu Gubałówki, przez Ząb i wioski położone w kierunku północnym, nie sposób też pominąć licznych tablic, krzyży i kapliczek, które świadczą nie tylko o rzeźbiarskim kunszcie miejscowych górali, ale również o ich życiu religijnym.

Życie kulturalne Zębu kreuje aktywnie działający Oddział Związku Podhalan wraz z dwoma zespołami regionalnymi: "Zbójnicek i "Mały Zbójnicek". W centrum wsi - przy drodze do Poronina zlokalizowany jest Ośrodek Zdrowia, poddany generalnemu remontowi w 2004 r. W budynku Ośrodka Zdrowia funkcjonuje apteka. Ząb posiada własną pocztę oraz Zespół Szkół Podstawowych i Gimnazjum, w którym kształci się najwięcej młodzieży spośród innych szkół gminy

Źródło: Opracowanie własne www.z-ne.pl