Muzeum Stylu Zakopiańskiego im. S. Witkiewicza

    "Koliba" - pierwsza willa w stylu zakopiańskim, projektowana przez Stanisława Witkiewicza dla polskiego ziemianina z Ukrainy Zygmunta Gnatowskiego i wybudowana w l. 1891-93 przy ul. Kościeliskiej. Początkowo nazywano ją "Koleba", potem, zgodnie z prawidłami wymowy góralskiej przyjęła się obecna nazwa. "Koliba" jest siedzibą Muzeum Stylu Zakopiańskiego.

    Budowniczymi byli Maciej Gąsienica oraz m.in. Stanisław Bobak, Klimek Bachleda i snycerze - Józef Kaspruś Stoch i Wojciech Brzega. W 1901 r. dobudowano skrzydło zachodnie, psujące nadane przez Witkiewicza harmonijne proporcje. W "Kolibie" jeszcze za życia Gnatowskiego funkcjonował pensjonat, w którym zatrzymywali się goście przeważnie z lepszych sfer, m.in. w 1902 roku mieszkała tu Helena Modrzejewska w czasie ostatniego swojego pobytu w Zakopanem. W tymże roku w pensjonacie Gnatowskiego zatrzymała się część delegacji międzynarodowego trybunału rozjemczego, który zjechał z Grazu na wizję lokalną, podczas toczącego się właśnie wtedy procesu o przynależność państwową rejonu Morskiego Oka. W 1903 r. mieszkał tu (i napisał wiersz "Wiatr zgina sieroce smreki...") Jan Kasprowicz.


    Jeszcze przed II wojną światową budynek stał się własnością organizacji paramilitarnej kolejarzy, a po wojnie mieścił się tu najpierw dom wczasowy PKP, potem pensjonat FWP, a następnie przez wiele lat Państwowy Dom Dziecka, co znacznie przyczyniło się do dewastacji zabytkowego budynku. Od 1981, po przeniesieniu Domu Dziecka do willi "Patria" trwały spory o to, kto i na jakich zasadach będzie użytkownikiem "Koliby". Dopiero w październiku 1984 roku Muzeum Tatrzańskie otrzymało formalne zlecenie na wykonanie remontu "Koliby". Został on ukończony po dziesięciu latach. Prowadzony był pod nadzorem konserwatorskim Teresy Jabłońskiej - dyrektorki Muzeum Tatrzańskiego i Zbigniewa Moździerza - kierownika działu ochrony zabytków tego muzeum. Większość prac snycerskich wykonanych zostało przez Mieczysława Króla-Łęgowskiego. Autorem rzeźby Jana Krzeptowskiego-Sabały, umieszczonej zgodnie z pierwotnym projektem Witkiewicza, jest współczesny plastyk zakopiański, Michał Gąsienica Szostak. Po kilku latach prawnych sporów, "Koliba" została wykupiona i stała się własnością Muzeum Tatrzańskiego, które zorganizowało tam jako swój oddział Muzeum Stylu Zakopiańskiego, im. Stanisława Witkiewicza.



    Oddział Muzeum Tatrzańskiego, oddany do użytku 4 grudnia 1993 r., po długotrwałym remoncie konserwatorskim budynku. Scenariusz ekspozycji powstał wg projektu opracowanego przez Zbigniewa Moździerza, we współpracy z Teresa Jabłońską, Martą Nodzyńską i Agatą Pitoń.

    Aranżacją wnętrz muzealnych zajął się Władysław Hasior, on też jest autorem prezentacji kolekcji etnograficznej Zygmunta Gnatowskiego, która pokazywana jest w "izbie góralskiej", na prawo od wejścia. Ponadto do zwiedzania na parterze przeznaczono specjalnie zaaranżowany salon, z meblami w większości projektowanymi przez Stanisława Witkiewicza i sypialnię z meblami Wojciecha Brzegi.

    Na piętrze zwiedza się pokój Zygmunta Gnatowskiego i sąsiadujący z nim "pokój służącego". Obok kilka pomieszczeń przeznaczono na zmienne wystawy plastyczne. Jeden pokój wykorzystywany jest na ekspozycję portretów Stanisława Ignacego Witkiewicza - Witkacego.

    W "Kolibie" znalazło siedzibę reaktywowane w 1993 r. Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego, tutaj też odbywają się prelekcje i spotkania autorskie, organizowane przez to Towarzystwo.