E-mail Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Tatry
Aktualności
 ABC turysty
   Przygotowanie
   Ekwipunek
   Informacje TOPR i TPN
   Oznaczenia szlaków
   Przewodnicy
   Przejścia graniczne
    Bezpieczeństwo
      Gdy spotkasz misia...
      Lawiny
      Ku przestrodze...
      Bezpieczeństwo, porady
   Zwierzę na szlaku
   Schroniska
 O Tatrach
   TPN i TANAP
   Klimat
   Geologia
    Zwierzęta
      Gatunki
   Rośliny
    Tatry w liczbach
    Historia
 Encyklopedia Tatr
   Alfabetycznie
   Tematycznie
   Multimedia
 Wycieczki
   Zaplanuj wycieczkę
   Miejsce startu
   Miejsce docelowe
   Skala trudności
   Wszystkie
 Jaskinie tatrzańskie
    SKTJ PTTK
      Aktualności
      Działalność
      Kurs
      Wspomnienia
      Polecane strony
      Galeria
      Kontakt
   Powstanie jaskiń
   Krążenie wody w skałach
   Nacieki
   Morfologiczne typy
   Klimat jaskiń
   Powstanie jaskiń tatrz.
Zagadki tatrzańskie
 Aktywny wypoczynek
   Taternictwo
   Speleologia
   Paralotnie
   Ski-alpinizm
   Narciarstwo
   Na rowerze
   Turystyka jaskiniowa
   Trasy biegowe
   Turystyka piesza
   Sporty wodne
Galeria
Warunki w Tatrach
Forum dyskusyjne
Zakopane, Tatry, Podhale
E-mail
Hasło
» Załóż konto
» Zapomniałem hasła
Zakopane


zapamiętaj numer alarmowy w górach!!!
0 601 100 300
 nawigacja:  Z-ne.pl » Portal Zakopiański

w nazwach
w nazwach i opisach
wszędzie
alfabetycznie:    A  B  C  Ć  D  E  F  G  H  I  J  K  L  Ł  M  N  O  P  R  S  Ś  T  U  W  Z  Ź  Ż  

 

Łaska Beata

 
  Kategoria: 
Nie okreslony 

  opis  
  forum (0)  

Łaska Beata (między 6 IX a 20 X 1515 - wkrótce po 24 VII 1576 Koszyce, poch. w Kiezmarku w kościele zamkowym). Pierwsza znana z nazwiska turystka tatrz. (1565).

Była ona urodziwą córką Andrzeja (Jędrzeja) Kościeleckiego, kasztelana wojnickiego i podskarbiego wielkiego koronnego, wychowana w Krakowie przez królową Bonę na dworze króla Zygmunta Starego. Od lutego do sierpnia 1539 była żoną księcia Ilii (Eliasza) Ostrogskiego, po którego rychłej śmierci odziedziczyła ogromny majątek. Z tego małżeństwa urodziła się córka Elżbieta, potem słynna z urody i znana jako Halszka z Ostroga, późniejsza Górkowa (1539-82).W 1564 księżna Beata Ostrogska, już 49-letnia, została drugą żoną o 21 lat młodszego » Olbrachta Łaskiego, do którego należał m.in. Kiezmark (odziedziczony po ojcu Hieronimie); Olbracht był, ale dopiero później (1581-86), starostą spiskim.

Dnia 21 V 1565 Beata Łaska przybyła z mężem do Kiezmarku, gdzie na zamku wyprawiano huczne przyjęcia. W ówczesnym rejestrze miasta Kiezmark (Liber Censuum et aliarum Diarium ) znajdujemy między opisami wydarzeń wojennych i klęsk żywiołowych niezwykłą na owe czasy wiadomość (pisaną po niem.), że w okresie Zielonych Świąt 1565 Beata Łaska w towarzystwie licznych mieszczan kiezm. udała się z Kiezmarku w Śnieżne Góry (w oryginale Schneegebirg), a więc w Tatry, gdyż tak je wówczas na Spiszu nazywano. Podobną wiadomość umieścił potem Christian Genersich w swych Merkwürdigkeiten der königlichen Freystadt Késmark in Oberungarn, am Fusse der Carpathen (t. 1, Caschau 1804, s. 260), z tą różnicą, że cel wycieczki podał bardziej ogólnie: "w góry" ("auf das Gebürge"), nie precyzując, że to Tatry, natomiast dodał, że: "Znajdowała ona wiele upodobania w tej okolicy..." ("Sie fand viel Vergnügen an dieser Gegend").

Tyle tylko o tatrz. wycieczce Beaty Łaskiej podają te dwa źródła, i tylko na nich (lub jedynie na Genersichu) oparte są wywody i przypuszczenia późniejszych autorów piszących na ten temat. Celem wycieczki była przypuszczalnie Kiezmarska Dolina, gdyż znajduje się najbliżej Kiezmarku (12 km w prostej linii), od paru stuleci należała w większości do Kiezmarku i była przez jego mieszkańców użytkowana (pasterstwo, myślistwo itd.), a więc dobrze znana wraz z drogą do niej; ponadto również i w nast. latach wycieczki z Kiezmarku w Tatry najczęściej udawały się właśnie do Kiezmarskiej Doliny. Do wylotu doliny mogła księżna dotrzeć częściowo powozem, a dalej konno, ale nie wiadomo jak daleko rzeczywiście dotarła; na pewno nie dalej niż do Zielonego Stawu Kiezmarskiego.

Czy była to pierwsza wycieczka tur. w Tatry? Fakt, że jest to pierwsza taka wycieczka zanotowana w rejestrze kiezm., o tym nie świadczy, gdyż kronikarz kiezm. wspomniał o wycieczce Beaty Łaskiej jedynie ze względu na jej wysoką pozycję w ówczesnym społeczeństwie: księżna i żona właściciela Kiezmarku. Kronika tego miasta np. nie notowała tatrz. wycieczek studenckich, które (jak wiemy skądinąd) odbywały się 30 lat później, a mogły być również podejmowane przed 1565.

Powyższe dane o tatrz. wycieczce Beaty Łaskiej (już nieraz publikowane) są jednak niepełne, gdyż w in. kronice, Connotatio Chronologica Civ. Kesmark ab Anno 1521-1618, również znajdującej się w kiezm. archiwum miejskim, zapisano:"Anno 1565-to Ist Herr Lasky mit seiner Gemahlin nach Käsmark kommen und dann mit ihr auf das Carpathische Gebürg gefahren." (W roku 1565 pan Łaski ze swą małżonką przybył do Kiezmarku i następnie udał się z nią w Karpackie Góry.)

W owej wycieczce uczestniczył zatem również i Olbracht Łaski. Zresztą, jako urodzony i wychowany w Kiezmarku, mógł on już wcześniej być w Kiezmarskiej Dolinie, wchodzącej w skład posiadłości jego ojca, a potem jego samego, ale kronikarze kiezm. nie rejestrowali takich zwykłych (w ich mniemaniu) wydarzeń.

W każdym razie wycieczka Olbrachta i Beaty Łaskich w Tatry w 1565 (ok. 10 VI, prawdopodobnie 11 VI) jest pierwszą o charakterze tur., o której zachowała się wiadomość i pierwszą ze znanymi nazwiskami uczestniczących osób. Olbracht Łaski i Beata Łaska są więc pierwszymi znanymi z nazwiska turystami tatrz., a ona pierwszą turystką. Następne udokumentowane wycieczki tur. w Tatry to dopiero wycieczki studenckie prowadzone przez Adama Kunischa w 1596-1600, a potem wycieczka Davida Frölicha w 1615.

Dalsze losy Beaty Łaskiej były nieszczęśliwe. Mąż zawładnąwszy wkrótce jej majątkiem (z takim zamiarem ożenił się z nią), sam wyjechał z Kiezmarku, a jej nie pozwalał opuszczać kiezm. zamku. Dopiero w czerwcu 1576 mogła się udać do Koszyc, gdzie w nast. miesiącu zmarła.

W swych młodych latach Beata Łaska inspirowała poetów do pisania o niej wierszy, a pośmiertnie postać jej pojawiła się obok córki Halszki w dramatach Józefa Ignacego Kraszewskiego Halszka (1835), Aleksandra Przezdzieckiego Halszka z Ostroga (1841) i Józefa Szujskiego Halszka z Ostroga (1889), ale nie ma tam mowy o Tatrach.

Wycieczkę tatrzańską pierwszej znanej turystki tatrz. przypomniał dopiero Samuel Weber w artykule Altes und Neues ("Karp. Post" 1893, nr 46), a następnie ważna pozycja Beaty Łaskiej w dziejach turystyki tatrz. utrwaliła się u pisarzy niem., pol. i słow., z niesłusznym pomijaniem uczestnictwa Olbrachta Łaskiego w wycieczce jego małżonki. A dodać trzeba, że już w 1933 Johann Lipták (w swej monografii liceum kiezmarskiego) w sposób udokumentowany stwierdził udział obojga Łaskich w tatrz. wycieczce w 1565.

Lit. - "Krásy Slov." 33, 1956, nr 6 (Ivan Bohuš). - "Wierchy" 29, 1960 (Józef Nyka). - "PSB" 18, 1973 (Roman Żelewski). - W.H. Paryski: Pierwsi turyści w Tatrach. "Tyg. Podh." 3, 1992, nr 19.





KSIĘGARNIA GÓRSKA
ul. Zaruskiego 5
34-500 ZAKOPANE
tel. (018) 20 124 81
Pełny tekst w Wielkiej Encyklopedii Tatrzańskiej. Kliknij tutaj

   Udostępnij




Jeżeli znalazłeś/aś błąd, nieaktualną informację lub posiadasz materiały (teksty, zdjęcia, nagrania...), które mogą rozszerzyć zawartość tej strony i możesz je udostępnić - KLIKNIJ TU »»

ZAKOPIAŃSKI PORTAL INTERNETOWY Copyright © MATinternet s.c. - ZAKOPANE 1999-2019